Châu Á đang đối mặt với khoảng cách lớn giữa nhu cầu và nguồn lực dành cho thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong khi thiên tai ngày càng cực đoan, khu vực vẫn chưa đầu tư đủ cho phòng ngừa và tăng cường khả năng chống chịu…

Những thảm họa xảy ra gần đây cho thấy mức độ dễ tổn thương ngày càng lớn của châu Á trước các hiện tượng thời tiết cực đoan. Từ lũ lụt do sụp đổ sông băng tại Nepal đến cháy rừng tại Indonesia, các quốc gia trong khu vực đang phải đối mặt với những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Bức tranh khí hậu rộng lớn hơn cũng không mấy khả quan. Nhiệt độ trung bình toàn cầu đang tiến gần ngưỡng tăng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, trong khi châu Á đang nóng lên với tốc độ gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Đông Nam Á đặc biệt dễ tổn thương trước thiên tai, với các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, đe dọa cả sức khỏe, sinh kế và an ninh lương thực.

KHOẢNG TRỐNG THÍCH ỨNG KHÍ HẬU NGÀY CÀNG LỚN VÀ NHỮNG HỆ QUẢ, TÁC ĐỘNG

Một nghiên cứu khác của McKinsey cũng công bố trong tháng 5, tập trung vào Đông Nam Á cho thấy, nếu muốn bảo vệ khu vực theo các tiêu chuẩn thích ứng hiện nay của các nền kinh tế phát triển, Đông Nam Á cần bổ sung khoảng 25 tỷ USD đầu tư mỗi năm. Khi đó, tổng mức đầu tư hằng năm cho thích ứng sẽ lên khoảng 37 tỷ USD.

Khoảng cách này không chỉ là vấn đề trên giấy tờ mà đang tạo ra những hệ quả thực tế. Hàng nghìn người đã phải di dời sau thảm họa tại Nepal, trong khi chất lượng không khí suy giảm tại khu vực Đông Nam Á gây thêm những rủi ro đối với sức khỏe con người. Đáng chú ý, ngành nông nghiệp đang đứng trước nguy cơ chịu tác động ngày càng lớn.

Nhóm dân cư nghèo thường phải gánh chịu tác động nặng nề nhất, nhưng các doanh nghiệp và nhóm thu nhập cao cũng không nằm ngoài ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Nghiên cứu của Temasek ước tính các doanh nghiệp châu Á có thể phải chịu khoảng 336 tỷ USD chi phí liên quan đến khí hậu mỗi năm.

Trong bản tin ngày 9/9, OCBC Group Research có trụ sở tại Singapore cảnh báo Ấn Độ, Philippines, Thái Lan và Indonesia là những nền kinh tế có mức độ phơi nhiễm cao trước tác động của El Niño. Malaysia và Việt Nam cũng phải đối mặt với “những rủi ro đáng kể nhưng tập trung hơn”.

Theo OCBC, tác động chính sẽ thể hiện qua giá lương thực tăng, trong đó gạo, lúa mì, ngô và dầu thực vật là những mặt hàng dễ bị ảnh hưởng nhất.

ĐẦU TƯ CHO PHÒNG NGỪA THAY VÌ CHỈ ỨNG PHÓ

Thu hẹp khoảng cách về khả năng thích ứng không chỉ là câu chuyện về tiền. Điều quan trọng hơn là thay đổi cách tiếp cận, từ ứng phó sau khi thiên tai xảy ra sang chủ động đầu tư để giảm thiểu rủi ro từ trước.

Đây cũng là một sự thay đổi đòi hỏi những quyết định khó khăn về quy hoạch, quản trị và sử dụng đất.

Tại Nepal, số người thiệt mạng và mức độ tàn phá trong thảm họa gần đây có thể liên quan đến các yếu tố địa chất và khí hậu. Tuy nhiên, theo ông Kunda Dixit, nhà xuất bản, tác giả và giảng viên về biến đổi khí hậu tại Kathmandu, thiệt hại trở nên nghiêm trọng hơn do quy hoạch yếu kém, thất bại trong quản trị và việc thực thi không đầy đủ các quy định về phân vùng sử dụng đất.

Chuyên gia này cho rằng việc cho phép xây dựng các khu dân cư và cơ sở hạ tầng dọc những vùng đồng bằng ngập lũ đã làm gia tăng mức độ tổn thương trước thiên tai.

Một số quốc gia trong khu vực đã cho thấy hiệu quả của việc đầu tư vào phòng ngừa.

Bangladesh từng phải đối mặt với số người thiệt mạng rất lớn do các cơn bão nhiệt đới. Từ chỉ hai radar thời tiết vào những năm 1970, hiện nước này có hơn 50 radar, bóng thám không và trạm quan trắc thời tiết cung cấp dữ liệu và cảnh báo. Bangladesh cũng xây dựng thêm nhiều nơi trú ẩn tránh bão.

Tại bang ven biển Odisha của Ấn Độ, số người thiệt mạng do bão cũng giảm nhờ việc xây dựng hàng trăm nơi trú ẩn đa năng và mở rộng hệ thống cảnh báo sớm. Những hệ thống này giúp chính quyền có thêm thời gian để sơ tán hàng chục nghìn người khỏi các khu vực có nguy cơ cao.

Những trường hợp trên cho thấy đầu tư cho cảnh báo sớm, cơ sở hạ tầng và quy hoạch có thể giúp giảm đáng kể thiệt hại khi thiên tai xảy ra.

THÁCH THỨC LỚN TỪ CHÍNH SÁCH VÀ QUẢN TRỊ

Tuy nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu đòi hỏi phải chi tiền ngay hôm nay để phòng ngừa những tổn thất có thể xảy ra nhiều năm sau. Đây là một trong những lý do khiến việc ưu tiên cho các chương trình thích ứng trở nên khó khăn.

Chu kỳ chính trị thường ngắn hơn nhiều so với thời gian cần thiết để các khoản đầu tư cho khả năng chống chịu phát huy hiệu quả. Trong khi đó, nhận thức của cộng đồng về rủi ro khí hậu tại nhiều nơi vẫn chưa đầy đủ, khiến áp lực xã hội đối với chính phủ trong việc chủ động giảm thiểu rủi ro còn hạn chế.

Bà Sharon Seah, nghiên cứu viên chính tại Chương trình Biến đổi khí hậu ở Đông Nam Á thuộc Viện ISEAS-Yusof Ishak của Singapore, nhận định hoạt động thích ứng trong khu vực “mang tính địa phương rất cao”. Theo bà, nhiều phần việc đang được giao cho các tổ chức xã hội dân sự và các nhóm môi trường, trong khi những tổ chức này lại gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn tài chính cho các hoạt động thích ứng.

Các quốc gia cần chủ động triển khai các biện pháp thích ứng tại những khu vực dễ xảy ra thiên tai, thông qua ý chí chính trị, cải thiện quản trị, giáo dục, hợp lý hóa chính sách sử dụng đất và sử dụng một phần nguồn lực trong nước.

Tiến sĩ Raman Sukumar Viện Khoa học Ấn Độ 

Ở cấp độ quốc tế, sự hỗ trợ cũng chưa đáp ứng được nhu cầu. Theo bài viết, cộng đồng quốc tế đã phản ứng chậm trước những thách thức về khí hậu, trong khi việc hợp tác và viện trợ quốc tế gần đây tiếp tục gặp nhiều trở ngại.

Một vấn đề khác là thiên tai do khí hậu thường không xảy ra riêng lẻ mà có thể tạo thành những chuỗi tác động. Cháy rừng, bão và lũ bùn đá có thể làm gián đoạn lưới điện, đóng cửa sân bay và cản trở hoạt động cứu hộ. Các cơ sở y tế thiếu năng lực có thể nhanh chóng bị quá tải. Khủng hoảng lương thực có thể làm cạn kiệt nguồn dự trữ quốc gia, đồng thời khiến các khu vực khác không được đáp ứng đầy đủ nhu cầu.

Những tác động liên hoàn này cho thấy khả năng chống chịu không chỉ phụ thuộc vào năng lực ứng phó với một loại thiên tai riêng lẻ mà còn vào khả năng duy trì hoạt động của toàn bộ hệ thống kinh tế - xã hội khi nhiều cú sốc xảy ra cùng lúc.

Các dấu hiệu cảnh báo đã rất rõ ràng. Châu Á cần tăng cường khả năng tự bảo vệ, chuyển trọng tâm sang chuẩn bị trước thảm họa và thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời đẩy mạnh hợp tác vì lợi ích chung. Nếu không, khu vực có nguy cơ không được chuẩn bị đầy đủ trước những cú sốc liên hoàn có thể gia tăng trong thập kỷ tới.