Hiện nay, tỉ lệ người mắc bệnh lo âu, trầm cảm ngày càng tăng, nhất là trong giới trẻ. Song vì tâm lý e ngại, nghĩ tự mình có thể chịu đựng được khiến không ít trường hợp bệnh trầm trọng hơn khiến quá trình điều trị kéo dài, phức tạp…

Chị V.H.D, sinh năm 1984 tại xã Bình Nguyên (Hưng Yên) làm công nhân sản xuất đồ chơi trẻ em. Công việc kéo dài 12 giờ/ngày, liên tục trong nhiều ngày cộng thêm áp lực kinh tế khiến chị rơi vào trạng thái mất ngủ triền miên, thường xuyên bị đau đầu, chóng mặt, không thể ngồi vững. Qua thăm khám tại Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Thái Bình, các bác sĩ chẩn đoán chị mắc chứng lo âu, trầm cảm và chỉ định nhập viện điều trị.

Theo thống kê của Khoa Suy nhược thần kinh, Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Thái Bình, toàn Khoa hiện có gần 40 bệnh nhân mắc chứng lo âu, trầm cảm, chiếm hơn 30% tổng số bệnh nhân đang điều trị tại khoa. Phó Trưởng khoa, BS. Nghiêm Thu Hà cho biết: Bệnh gặp ở tất cả các lứa tuổi và có nhiều mức độ khác nhau.

Ở người lớn, nguyên nhân mắc bệnh thường là áp lực công việc, cuộc sống, sang chấn tâm lý, stress kéo dài mà không thể tự cân bằng. Còn ở độ tuổi thanh thiếu niên là áp lực học tập, mâu thuẫn bạn bè, thay đổi môi trường sống, chơi game, xem các video ngắn liên tục, thiếu sự gắn kết với gia đình, bạn bè, sử dụng bóng cười...

Tại Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Hưng Yên, BS. Trần Ánh Dương, Trưởng phòng Kế hoạch Tổng hợp, cho biết: Từ đầu năm đến nay, tổng số bệnh nhân đến khám, điều trị nội trú là hơn 2.100 người, trong đó số bệnh nhân khám, điều trị liên quan đến hội chứng lo âu, trầm cảm, mất ngủ kéo dài là hơn 570 bệnh nhân. 

Tại Hà Nội, anh Đ.V.H (34 tuổi, nhân viên văn phòng) đến Bệnh viện E (Hà Nội) khám vì tình trạng căng thẳng kéo dài, mất ngủ và giảm hiệu suất làm việc trong vài tháng gần đây. Các triệu chứng xuất hiện và tăng dần theo thời gian, anh H. mệt mỏi ban ngày, đau đầu do căng cơ và đôi khi xuất hiện suy nghĩ bi quan về tương lai.

ThS.BS. Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện E, cho biết anh H. rối loạn thích ứng với phản ứng lo âu và trầm cảm, trên nền đặc điểm nhân cách cầu toàn, trách nhiệm cao. Về cơ chế, stress tài chính làm gia tăng lo âu nền. Bệnh nhân lại mất ngủ kéo dài dẫn đến suy giảm chú ý và năng lượng. Hiệu suất giảm khiến bệnh nhân tự phê bình mạnh mẽ hơn, từ đó duy trì vòng xoáy stress.

Rối loạn sức khỏe tâm thần, lo âu, trầm cảm có rất nhiều biểu hiện. Ở lo âu là thường xuyên lo lắng, căng thẳng, lo lắng thái quá trước những vấn đề trong cuộc sống, hay hồi hộp, tim đập nhanh, có những cơn vã mồ hôi, run tay chân, khô miệng, ăn uống kém, mất ngủ, dễ cáu gắt... Với bệnh trầm cảm, biểu hiện của người bệnh là thường xuyên mệt mỏi, không có năng lượng làm việc, hay buồn chán, bi quan, giảm quan tâm, thích thú với các hoạt động thường ngày...

Tại TP.HCM, thời gian gần đây các bệnh viện cũng ghi nhận nhiều trường hợp người trẻ tìm đến để gỡ bỏ nút thắt tâm lý. “Khoảng 50% người bệnh khám tâm lý tại Bệnh viện Lê Văn Thịnh là người trẻ tuổi, và khoảng 30% liên quan đến trầm cảm. Điều này cho thấy người trẻ ngày càng nhận thức rõ hơn về sức khỏe tâm thần," Thạc sĩ tâm lý Trần Quang Trọng, Khoa Tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Lê Văn Thịnh, chia sẻ.

BSCKII. Phạm Thị Lan Anh, Trưởng Đơn vị Tim mạch, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết trạng thái căng thẳng, trầm cảm kéo dài ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể. Trạng thái này cũng làm gia tăng tình trạng viêm mạn tính hệ thống - nguyên nhân chính gây ra sự tích tụ mảng xơ vữa trong lòng động mạch. Với những người đã có sẵn bệnh tim, trầm cảm là yếu tố thúc đẩy các biến cố nguy hiểm gồm nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, bệnh lý loạn nhịp tim.

Theo Bộ Y tế, khoảng ước tính khoảng 15% dân số Việt Nam (tương đương khoảng 15 triệu người) mắc ít nhất 1 trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến. Trong đó, trầm cảm chiếm 2,8%, lo âu 2,6% và tâm thần phân liệt 0,4%... Ở thế hệ tương lai, kết quả nghiên cứu ghi nhận, 21,7% thanh thiếu niên gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần, trong đó tỷ lệ lo âu chiếm 18,6%, trầm cảm chiếm 4,3%.

BSCKII. Chu Thị Dung, Trưởng Khoa Tâm lý - Tâm thần, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, cho rằng, sự gia tăng và xu hướng trẻ hóa bệnh về sức khỏe tâm thần trong kỷ nguyên số đến từ nhiều phía: áp lực cuộc sống, gia đình, xã hội, kinh tế... Cùng với đó, việc tăng tương tác trên mạng xã hội và giảm giao tiếp với thế giới bên ngoài cũng làm gia tăng sự so sánh, giảm tự tin, tăng lo âu và cô đơn.

Mới đây, tại hội nghị khoa học thường niên “Sức khỏe tâm thần: góc nhìn từ đa chuyên khoa”, PGS.TS.BS. Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chủ tịch Hiệp hội Y học TP.HCM, cho biết: “Các bệnh rối loạn lo âu, trầm cảm, căng thẳng kéo dài có xu hướng phổ biến hơn và ngày càng trẻ hóa. Nếu không được nhận diện, chẩn đoán, can thiệp kịp thời, những rối loạn này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế và xã hội”.

Trước thực trạng đó, Bộ Y tế vừa đề xuất đưa nhóm người chịu áp lực công việc, học tập vào diện giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần. Đề xuất này đã thu hút sự quan tâm của dư luận, được xem là bước tiến quan trọng, tạo cơ sở pháp lý nhằm bảo vệ sức khỏe tâm thần của người lao động và thúc đẩy môi trường làm việc lành mạnh hơn.

Bên cạnh đó, các chuyên gia y tế cho rằng, doanh nghiệp cũng cần chủ động xây dựng môi trường làm việc lành mạnh và quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe tinh thần của người lao động. Những hoạt động như khảo sát mức độ căng thẳng của nhân viên, tổ chức các chương trình tư vấn tâm lý hoặc đào tạo kỹ năng cân bằng giữa công việc với cuộc sống, giúp nhận diện sớm các vấn đề cảm xúc và hỗ trợ người lao động kịp thời.

Để phòng ngừa các rối loạn tâm thần liên quan đến áp lực công việc, ThS.BSCKII. Trần Quyết Thắng, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, khuyến cáo mỗi cá nhân cần chủ động thực hiện một số biện pháp như thiết lập ranh giới giữa công việc và cuộc sống cá nhân. Phân bổ thời gian hợp lý giữa làm việc và nghỉ ngơi; học cách từ chối những yêu cầu vượt quá khả năng; chia nhỏ mục tiêu công việc để giảm áp lực tâm lý…

Thực tế cho thấy, rối loạn tâm thần có thể xảy ra với bất kỳ ai trong một giai đoạn nào đó của cuộc đời. Vì vậy, cộng đồng cần nhìn nhận những vấn đề này giống như các bệnh lý thể chất khác để chủ động phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.