Bốn trụ cột lớn đang định hình Báo chí Cách mạng trong kỷ nguyên số, đó là: giữ vững sự thật; đẩy mạnh chuyển đổi số; làm chủ dữ liệu và chủ quyền thông tin; xây dựng đội ngũ cùng thể chế hiện đại.

Tinh thần xuyên suốt này được thể hiện trong bài viết “Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhân dịp kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Lịch sử hơn một thế kỷ của báo chí Cách mạng Việt Nam luôn gắn liền với lịch sử đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ những tờ báo bí mật trong thời kỳ Cách mạng đến hệ thống báo chí hiện đại ngày nay, vai trò cốt lõi của báo chí vẫn là truyền tải sự thật, lan tỏa những giá trị tích cực và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

Tuy nhiên, chưa bao giờ báo chí đứng trước những thay đổi sâu sắc như hiện nay. Không gian số đang tạo ra một môi trường thông tin hoàn toàn mới, nơi mọi cá nhân đều có thể phát tán thông tin, nơi các nền tảng xuyên biên giới tác động mạnh đến dư luận xã hội và nơi trí tuệ nhân tạo có thể tham gia vào quá trình sản xuất nội dung.

Trong bối cảnh đó, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra những định hướng lớn để báo chí Cách mạng tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt của mình. Có thể thấy tương lai của báo chí Cách mạng Việt Nam được xây dựng trên bốn trụ cột cơ bản: sự thật, chuyển đổi số, dữ liệu và chủ quyền thông tin, con người và thể chế.

SỰ THẬT LÀ GIÁ TRỊ CỐT LÕI CỦA BÁO CHÍ

Cùng với sự phát triển của công nghệ, việc sản xuất và lan truyền thông tin chưa bao giờ dễ dàng như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ ai cũng có thể trở thành người đưa tin. Mạng xã hội cho phép thông tin lan truyền với tốc độ tính bằng giây. Nhưng tốc độ không đồng nghĩa với sự thật.

Thực tế cho thấy tin giả, thông tin sai lệch, hình ảnh và âm thanh giả mạo đang trở thành thách thức lớn đối với mọi quốc gia. Trong môi trường đó, xã hội càng cần những địa chỉ thông tin đáng tin cậy để xác định đâu là sự thật, đâu là thông tin chưa được kiểm chứng.

Đây chính là lý do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định vai trò của báo chí Cách mạng không hề suy giảm trong thời đại số. Ngược lại, khi thông tin ngày càng nhiều, nhu cầu về thông tin đúng đắn càng trở nên cấp thiết.

Điều làm nên giá trị của báo chí không phải là chạy nhanh hơn mạng xã hội mà là kiểm chứng tốt hơn mạng xã hội. Người dân tìm đến báo chí không chỉ để biết điều gì đã xảy ra mà còn để hiểu vì sao sự việc xảy ra, tác động của nó như thế nào và giải pháp nằm ở đâu.

Bởi vậy, trong mọi hoàn cảnh, sự thật vẫn là nền tảng tồn tại của báo chí. Một nền báo chí mất đi sự thật sẽ đánh mất niềm tin công chúng; ngược lại, một nền báo chí kiên trì bảo vệ sự thật sẽ luôn giữ được vị trí không thể thay thế trong đời sống xã hội.

CHUYỂN ĐỔI SỐ KHÔNG CHỈ LÀ CÂU CHUYỆN CÔNG NGHỆ

Nhiều năm qua, chuyển đổi số đã trở thành từ khóa quen thuộc trong hoạt động báo chí. Tuy nhiên, theo tinh thần bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chuyển đổi số không thể được hiểu đơn giản là xây dựng báo điện tử hay mở thêm các kênh mạng xã hội. Bản chất của chuyển đổi số là thay đổi cách làm báo.

Điều đó đòi hỏi các cơ quan báo chí phải đổi mới từ tư duy quản lý, mô hình tòa soạn đến quy trình sản xuất và phân phối nội dung. Một tòa soạn hiện đại không còn hoạt động theo cách tách biệt giữa báo in, báo điện tử, truyền hình hay phát thanh mà vận hành theo mô hình hội tụ, đa nền tảng.

Trong môi trường số, mỗi tác phẩm báo chí cần được thiết kế để tiếp cận công chúng bằng nhiều hình thức khác nhau. Một vấn đề có thể được thể hiện bằng bài viết chuyên sâu, video ngắn, podcast, đồ họa dữ liệu hay các sản phẩm tương tác. Công nghệ mở ra nhiều cách kể chuyện mới, giúp báo chí đến gần hơn với công chúng.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không nằm ở công nghệ mà nằm ở tư duy. Một cơ quan báo chí có thể sở hữu hệ thống kỹ thuật hiện đại nhưng vẫn tụt hậu nếu giữ cách làm cũ. Ngược lại, những tòa soạn biết đổi mới tư duy, lấy công chúng làm trung tâm và chủ động thích ứng với môi trường số sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

Vì vậy, chuyển đổi số không phải là một lựa chọn mà là con đường phát triển tất yếu của báo chí cách mạng trong thời đại mới.

DỮ LIỆU VÀ CHỦ QUYỀN THÔNG TIN LÀ MẶT TRẬN MỚI

Nếu sự thật là giá trị cốt lõi thì dữ liệu đang trở thành nguồn lực chiến lược của báo chí hiện đại.

Ngày nay, dữ liệu không chỉ là những con số thống kê khô cứng. Dữ liệu giúp báo chí kiểm chứng thông tin, phát hiện vấn đề, dự báo xu hướng và nâng cao sức thuyết phục của tác phẩm báo chí. Trên thế giới, nhiều cơ quan báo chí lớn đã coi báo chí dữ liệu là một hướng phát triển quan trọng nhằm nâng cao chất lượng thông tin.

Nhưng dữ liệu không chỉ là câu chuyện nghiệp vụ. Đằng sau dữ liệu là vấn đề chủ quyền thông tin quốc gia.

Trong kỷ nguyên số, sự cạnh tranh giữa các cơ quan truyền thông không chỉ diễn ra trên mặt báo mà còn diễn ra trên các nền tảng công nghệ. Các thuật toán đề xuất nội dung có khả năng định hướng hành vi tiếp nhận thông tin của hàng triệu người dùng.

Nếu quá phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới, cơ quan báo chí có thể mất quyền chủ động tiếp cận công chúng, mất dữ liệu độc giả và mất dần bản sắc riêng.

Vì vậy, làm chủ không gian số không chỉ là hiện diện trên các nền tảng toàn cầu mà còn phải xây dựng được hệ sinh thái thông tin của chính mình, gồm dữ liệu độc giả, cộng đồng công chúng và thương hiệu báo chí tin cậy.

Ở tầm quốc gia, điều này còn gắn với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền thông tin và nâng cao năng lực truyền thông đối ngoại. Một Việt Nam đang hội nhập sâu rộng cần có những sản phẩm báo chí hiện đại, đa ngôn ngữ và giàu sức thuyết phục để kể câu chuyện phát triển của đất nước với bạn bè quốc tế.

CON NGƯỜI QUYẾT ĐỊNH TƯƠNG LAI BÁO CHÍ SỐ

Dù công nghệ phát triển đến đâu, yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là con người. Máy móc có thể hỗ trợ thu thập dữ liệu, xử lý thông tin hay tạo ra nội dung ở mức độ nhất định, nhưng trách nhiệm nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị và đạo đức báo chí vẫn thuộc về con người.

Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ nhà báo đáp ứng yêu cầu của thời đại số. Nhà báo hôm nay không chỉ cần kỹ năng viết và tác nghiệp truyền thống mà còn phải hiểu dữ liệu, công nghệ số, nguồn tin mở, an toàn thông tin và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, càng nhiều công cụ hỗ trợ thì yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp càng cao. Công nghệ có thể giúp thông tin lan truyền nhanh hơn, nhưng không thể thay thế trách nhiệm kiểm chứng của người làm báo.

Ba câu hỏi được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra trước khi đăng tải một tác phẩm báo chí: Có đúng không? Có cần thiết không? và có ích cho xã hội không? chính là thước đo nghề nghiệp đối với báo chí trong thời đại số.

Cùng với đội ngũ nhà báo là yêu cầu hoàn thiện thể chế. Chuyển đổi số báo chí, kinh tế báo chí số, bảo vệ bản quyền, sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm hay xử lý các hành vi lợi dụng báo chí để trục lợi đều cần được đặt trong khuôn khổ pháp luật rõ ràng và đồng bộ.

Sự phát triển của báo chí số vì thế không chỉ cần công nghệ hiện đại mà còn cần những con người hiện đại và một môi trường thể chế phù hợp để đổi mới sáng tạo.

Từ những định hướng được nêu trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy báo chí Cách mạng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nơi cơ hội và thách thức song hành.

Trong hành trình đó, bốn trụ cột gồm: sự thật, chuyển đổi số, dữ liệu và chủ quyền thông tin, con người và thể chế chính là nền móng để xây dựng một nền báo chí hiện đại, chuyên nghiệp và nhân văn.

Công nghệ có thể thay đổi cách làm báo, nhưng không làm thay đổi sứ mệnh của báo chí Cách mạng. Sứ mệnh ấy vẫn là phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân và bảo vệ sự thật. Khi bốn trụ cột ấy được củng cố vững chắc, báo chí Cách mạng Việt Nam sẽ không chỉ thích ứng với thời đại số mà còn đủ năng lực làm chủ và dẫn dắt không gian số trong những năm tới.