Theo các nguồn tin thân cận của hãng tin Bloomberg, Trung Quốc đang siết kiểm soát hoạt động ra nước ngoài của các chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu tại một số doanh nghiệp tư nhân, trong đó có tập đoàn Alibaba và công ty DeepSeek...

Động thái này cho thấy Bắc Kinh đang mở rộng kiểm soát đối với những nhân sự nắm giữ chuyên môn quan trọng trong lĩnh vực AI, trong bối cảnh nước này muốn bảo vệ công nghệ trong nước và thu hẹp khoảng cách với Mỹ.

Các nguồn tin cho biết nhà chức trách Trung Quốc đã bắt đầu áp dụng hạn chế với một số cá nhân tham gia phát triển AI tiên tiến và được đánh giá có vai trò chiến lược đối với quốc gia. Theo đó, những người này phải xin phê duyệt từ cơ quan có thẩm quyền trước khi ra nước ngoài.

Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã áp dụng hạn chế đi lại đối với các nhân sự chủ chốt, từ nhà nghiên cứu tại các trường đại học lớn đến nhà khoa học hạt nhân và lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước. Tại Trung Quốc, các doanh nghiệp nhà nước thường giữ hộ chiếu của lãnh đạo cấp cao. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý lần này là Bắc Kinh đang mở rộng các biện pháp hạn chế đi lại sang cả khu vực tư nhân.

Theo các nguồn tin, nhà chức trách không chỉ dựa vào cấp bậc hay nơi làm việc, mà còn xem xét mức độ quan trọng của từng cá nhân đối với lợi ích chiến lược của quốc gia.

Theo Bloomberg, những người đã được thông báo về các hạn chế này gồm nhà sáng lập công ty khởi nghiệp, nhà nghiên cứu và lãnh đạo doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiện chưa rõ Bắc Kinh sẽ áp dụng các biện pháp này ở quy mô nào, nhân sự cấp nào trong ngành AI sẽ bị ảnh hưởng và những vị trí cụ thể nào có thể bị đưa vào diện hạn chế đi lại.

Động thái mới nhất cũng cho thấy Trung Quốc đang coi các kỹ sư và chuyên gia AI hàng đầu là tài sản chiến lược quốc gia. Phần lớn đội ngũ nhân tài AI chất lượng cao của nước này trưởng thành trong giai đoạn sau khi ChatGPT tạo ra làn sóng quan tâm toàn cầu với trí tuệ nhân tạo. Những người này hiện chủ yếu làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn và các công ty khởi nghiệp trong nước.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng việc siết hoạt động đi lại của các chuyên gia AI có thể gây tác dụng ngược đối với các công ty AI Trung Quốc, đặc biệt trong nỗ lực tuyển dụng và giữ chân nhân tài. Các biện pháp này cũng có thể làm gia tăng lo ngại về mức độ can thiệp của chính phủ vào lĩnh vực AI.

Gần đây, Bắc Kinh đã chặn thương vụ tập đoàn Meta Platforms của Mỹ thâu tóm công ty AI Manus với giá 2 tỷ USD. Manus là công ty AI được thành lập tại Trung Quốc nhưng sau đó chuyển trụ sở sang Singapore. Thương vụ của Meta làm dấy lên lo ngại rằng Trung Quốc có thể mất công nghệ và nhân tài vào tay nước ngoài.

Sau vụ việc, Bắc Kinh đã siết đầu tư của Mỹ vào các công ty hoạt động trong lĩnh vực công nghệ nhạy cảm. Theo tờ báo Financial Times, trong quá trình xem xét thương vụ Meta mua lại Manus, nhà chức trách Trung Quốc đã cấm 2 nhà đồng sáng lập của Manus rời khỏi Trung Quốc.

Theo các nguồn tin, kế hoạch hạn chế đi lại đối với các chuyên gia AI có thể không liên quan trực tiếp đến vụ Manus. Dù vậy, việc ngăn chặn nguy cơ rò rỉ công nghệ vẫn là một ưu tiên chính sách quan trọng của Bắc Kinh.

Chính sách này có thể khiến những kỹ sư muốn làm việc ở môi trường quốc tế phải tính toán sớm hơn về con đường sự nghiệp, thay vì chờ đến khi đã có vị trí quan trọng trong ngành AI tại Trung Quốc.

Theo các nguồn tin, trên thực tế, một số kỹ sư AI tại doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc lâu nay đã phải báo cáo kế hoạch ra nước ngoài với nhà chức trách. Nhưng trước đây, họ không cần xin phê duyệt trước chuyến đi.

Năm ngoái, tờ báo Wall Street Journal đưa tin cho biết Bắc Kinh đã yêu cầu các nhà sáng lập và nhà nghiên cứu AI hàng đầu hạn chế đến Mỹ, dù chưa áp dụng lệnh cấm hoàn toàn.