Mặc dù “cơ chế đặc thù” đang phát huy hiệu quả nhưng Hải Phòng cho rằng sau khi sáp nhập, địa giới hành chính thay đổi nên cần có cơ chế, chính sách đặc thù mạnh mẽ hơn…

Sau một năm thực hiện Nghị quyết số 226/2025/QH15, Hải Phòng đã cơ bản hoàn thiện hành lang pháp lý để triển khai các cơ chế đặc thù về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và Khu thương mại tự do (FTZ). Dù phần lớn chính sách vẫn trong giai đoạn chuẩn bị, song được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng phát triển dài hạn, thúc đẩy Hải Phòng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, logistics và công nghiệp công nghệ cao của cả nước.

NỀN TẢNG CHO GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN MỚI

Một trong những nội dung quan trọng nhất của Nghị quyết 226/2025/QH15 là cho phép Hải Phòng thí điểm thành lập Khu thương mại tự do (FTZ) với nhiều cơ chế ưu đãi vượt trội. Sau khi Nghị quyết có hiệu lực, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 205/KH-UBND về triển khai thành lập Khu thương mại tự do và Quyết định số 4068/QĐ-UBND thành lập Khu thương mại tự do Hải Phòng. Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng cũng đã hoàn thiện dự thảo kế hoạch triển khai.

Tuy nhiên, phần lớn các cơ chế đặc thù trong FTZ vẫn chưa phát sinh trường hợp áp dụng. UBND TP. Hải Phòng cho rằng điều này đã được dự báo từ trước, bởi Khu thương mại tự do vẫn trong quá trình hoàn thiện quy hoạch, chuẩn bị đầu tư hạ tầng và lựa chọn nhà đầu tư. Các chính sách thủ tục đầu tư đặc biệt, thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không cần dự án đầu tư, giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, cấp giấy phép kinh doanh, cấp giấy phép lao động cho lao động nước ngoài... đều chưa phát sinh hồ sơ thực tế.

Hiện nay, Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng đang xây dựng khung giá cho thuê hạ tầng trong Khu thương mại tự do, đồng thời tiếp nhận hồ sơ chủ trương đầu tư đầu tiên đối với dự án khu công nghiệp Tiên Lãng 1. Hải Phòng cũng đang xây dựng các tiêu chí đối với chuyên gia, nhà khoa học, lao động chất lượng cao là người nước ngoài làm việc trong Khu thương mại tự do nhằm tạo sức hấp dẫn đối với các tập đoàn quốc tế.

Bên cạnh đó, Hải Phòng cũng đang xúc tiến thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào khu vực này, nhất là các lĩnh vực công nghệ cao, cảng biển và logistics. Bước đầu đã có một số doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư như Công ty TNHH Tàu thuyền Composite công nghệ cao Việt Nam và Công ty TNHH MTV Ô tô Vmass.

Theo UBND TP. Hải Phòng, các chính sách dành cho FTZ được thiết kế có thời gian thí điểm lên tới 10 năm nên hiệu quả của cơ chế sẽ chỉ được thể hiện rõ khi các khu chức năng hoàn thành, doanh nghiệp đi vào hoạt động và các dòng vốn đầu tư được kích hoạt. Khu thương mại tự do được đánh giá trong tương lai sẽ là cực tăng trưởng mới, gắn với kinh tế biển, logistics, thương mại quốc tế và công nghiệp công nghệ cao, góp phần nâng cao vị thế cạnh tranh của Hải Phòng trong vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

MỞ RỘNG ĐỊA GIỚI, CẦN CƠ CHẾ ĐẶC THÙ MẠNH MẼ HƠN

Qua gần một năm triển khai, có thể thấy Nghị quyết 226 không chỉ tạo thêm công cụ để Hải Phòng tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, đầu tư và nguồn nhân lực, mà còn mở ra không gian thử nghiệm những mô hình phát triển mới.

Khi các điều kiện về hạ tầng, thể chế và thị trường tiếp tục được hoàn thiện, các cơ chế đặc thù được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng giúp Hải Phòng nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút nguồn lực đầu tư và hiện thực hóa mục tiêu trở thành cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc.

Đáng chú ý, trong quá trình thực hiện, đã có 4 cơ chế đặc thù của Hải Phòng được Trung ương luật hóa để áp dụng trên phạm vi cả nước. Đó là các cơ chế về phân cấp chấp thuận chủ trương đầu tư dự án bến cảng, phân cấp quản lý đường thủy nội địa, cơ chế vay của ngân sách địa phương và thẩm quyền quyết định một số loại phí, lệ phí của HĐND cấp tỉnh. Các cơ chế này sau khi thí điểm tại Hải Phòng đã được áp dụng chung cho các địa phương. Điều này đã chứng minh tính khả thi của các chính sách mà Hải Phòng đề xuất và tiên phong thực hiện.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, UBND TP. Hải Phòng cũng nhìn nhận còn 32 cơ chế, chính sách chưa phát sinh kết quả thực tiễn. Nguyên nhân chủ yếu là nhiều chính sách có tính đột phá, cần thời gian để hoàn thiện điều kiện triển khai. Một số cơ chế phụ thuộc vào quá trình hình thành Khu thương mại tự do, thị trường khoa học - công nghệ, thị trường tín chỉ carbon hoặc quyết định đầu tư của doanh nghiệp.

Theo UBND TP. Hải Phòng, từ 1/7/2025, Hải Phòng và Hải Dương hợp nhất hình thành nên thành phố Hải Phòng mới với diện tích hơn 3.194 km2, dân số khoảng 4,6 triệu người và 114 đơn vị hành chính cấp cơ sở đã mở ra không gian phát triển rộng lớn hơn rất nhiều so với trước đây. Trong khi đó, Nghị quyết 226/2025/QH15 được xây dựng trước thời điểm hợp nhất nên nhiều cơ chế, chính sách được thiết kế trên cơ sở quy mô của Hải Phòng cũ, chưa tính đến yêu cầu phát triển của địa phương sau mở rộng.

Trong bối cảnh mới, Hải Phòng đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 13-14%/năm trong giai đoạn 2026 - 2030 và trở thành một trong ba cực tăng trưởng lớn của cả nước. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hải Phòng cần nguồn lực rất lớn để đầu tư hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics, khu công nghiệp, khu kinh tế, đô thị và hạ tầng xã hội.

Tuy nhiên, Hải Phòng là địa phương tự cân đối ngân sách và vẫn phải điều tiết 20% nguồn thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất về ngân sách Trung ương. Đây là nguồn lực quan trọng phục vụ đầu tư phát triển, nên việc điều tiết đã làm giảm đáng kể khả năng tái đầu tư của địa phương. Theo UBND TP. Hải Phòng, thực tiễn mới đặt ra yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu các cơ chế, chính sách mạnh hơn nhằm tăng khả năng huy động nguồn lực xã hội, mở rộng phân cấp, phân quyền và tạo dư địa tài chính để địa phương chủ động đầu tư các công trình động lực.