Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận sự chuyển dịch rõ rệt trong phương thức xét tuyển, thay vì phụ thuộc vào học bạ, các trường đang ưu tiên tăng tỷ trọng cho điểm thi tốt nghiệp kết hợp với những phương thức mang tính phân loại, kiểm tra tư duy và năng lực...

Tính đến thời điểm hiện tại, đã có hơn 30 trường đại học công bố phương thức tuyển sinh dự kiến năm 2026.

Đáng chú ý, các trường áp dụng phương thức xét tuyển học bạ đang có sự thay đổi mạnh mẽ, khi có đến 14 trường đại học bỏ hoàn toàn phương thức xét tuyển bằng học bạ.

Từng được xem là phương thức bổ trợ nhằm giúp giảm áp lực thi cử, theo thống kê, tỷ lệ xét tuyển học bạ nằm ở mức 30-50%, áp đảo so với các phương thức xét tuyển còn lại.

Số liệu năm 2025 cho thấy, trong số 17 phương thức xét tuyển, tỷ lệ các trường sử dụng phương thức xét học bạ là 42,4%, số xét bằng điểm thi tốt nghiệp Trung học phổ thông chiếm 39,1%, còn lại là các phương thức khác chiếm 18,5%.

Tuy nhiên đến năm 2026, nhiều trường đại học lớn không còn sử dụng học bạ như một phương thức độc lập, mà chỉ xem đó là yếu tố trong xét tuyển tổng hợp, thậm chí chỉ dùng để sơ tuyển.

Việc điều chỉnh này không nhằm phủ nhận quá trình nỗ lực 3 năm trung học của học sinh, mà là lời giải cho thực trạng điểm số thiếu chuẩn hóa và vấn nạn “làm đẹp” học bạ vì bệnh thành tích.

Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu công khai phổ điểm thi tốt nghiệp, qua đó chất lượng giáo dục sẽ được đưa về giá trị thực thông qua việc đối sánh phổ điểm thi và điểm học tập.

Từ những chuyển dịch trong tuyển sinh, các trường hiện nay buộc phải đối diện với bài toán minh bạch hóa điểm số. Việc thu hẹp khoảng cách giữa điểm học bạ và điểm thi không chỉ nhằm bảo vệ uy tín nhà trường trước các đợt đối sánh của Bộ Giáo dục và Đào tạo, mà còn là giải pháp cốt lõi để nâng cao phổ điểm thi tốt nghiệp. Đây là cách duy nhất để gia tăng cơ hội trúng tuyển cho học sinh trong bối cảnh các đại học đang dần khắt khe hơn với các tiêu chí xét tuyển.

Bên cạnh bỏ xét học bạ, nhiều trường đại học đưa ra phương án “siết chặt” bằng các phương thức xét kết hợp. Mới đây nhất, Học viện Ngân hàng thông báo, dự kiến bỏ xét tuyển học bạ độc lập thay vào đó là xét kết hợp học bạ với điểm thi đánh giá năng lực và chứng chỉ quốc tế.

Trước đó, Học viện Báo chí và tuyên truyền cũng cho biết dự kiến chỉ còn xét học bạ kết hợp với IELTS 5.0 và SAT 1.200 điểm trở lên. Hai phương thức còn lại trường sử dụng là xét tuyển thẳng và xét kết quả thi tốt nghiệp Trung học phổ thông.

Cùng với việc thu hẹp xét tuyển học bạ, nhiều trường đại học đã bổ sung các phương thức tuyển sinh mới. Trường Đại học Văn Lang triển khai phương thức xét tuyển hồ sơ năng lực nhằm đánh giá thí sinh theo hướng toàn diện, phù hợp với tinh thần đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Qua đó, thay vì chỉ dựa vào điểm số tại một thời điểm, phương thức này xem xét tổng thể quá trình học tập và năng lực cá nhân của người học, trong đó học bạ Trung học phổ thông chiếm 60%, bài đánh giá cá nhân 30% và năng lực ngoại ngữ 10%.

Hầu hết các trường đại học đều tiếp tục sử dụng các kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy như: TSA, HSA, V-ACT, SPT, H-SCA hay V-SAT. Đây được xem là công cụ quan trọng để chuẩn hóa đầu vào, giảm phụ thuộc vào học bạ và tăng tính công bằng trong tuyển sinh.

Mặc dù, trong những năm gần đây, xét tuyển bằng học bạ đã trở thành phương thức xét tuyển phổ biến của nhiều trường Đại học. Tuy nhiên, phương thức này gây nhiều tranh cãi về tính chính xác, công bằng.

PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, cho biết về lâu dài, bỏ xét học bạ trong tuyển sinh là một giải pháp đáng cân nhắc để tăng tính minh bạch, đảm bảo chất lượng đầu vào và công bằng trong tuyển sinh nhưng cần thực hiện theo lộ trình để không làm giảm cơ hội của nhóm học sinh yếu thế.

Hiện nay, các trường đang có xu hướng chỉ sử dụng xét tuyển học bạ đối với các ngành ít cạnh tranh, chương trình liên kết hoặc dùng học bạ như tiêu chí phụ, kết hợp với điểm thi tốt nghiệp Trung học phổ thông, thi đánh giá năng lực và phỏng vấn để đánh giá toàn diện thí sinh.