Một kết quả nghiên cứu do Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương vừa công cho thấy nhiều con số đáng giật mình về chuyện thuế

Mặc dù trong những năm gần đây, ngành thuế đã liên tục có nhiều cải tiến về quy trình, thủ tục nhưng trên thực tế các doanh nghiệp - nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ - vẫn phải mất rất nhiều thời gian, nhân lực cho các công việc liên quan đến thuế.

Một kết quả nghiên cứu do Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư công bố ngày 31/7 cho thấy nhiều con số đáng giật mình về vấn đề này.

Tốn nhiều người, mất thời gian

Kết quả khảo sát tại 360 doanh nghiệp có quy mô hoạt động khác nhau từ tháng 4 đến tháng 7/2007 của CIEM cho thấy, mỗi năm, mỗi doanh nghiệp phải dành ra một thời gian rất lớn để làm các thủ tục về thuế.

Ngay từ khâu đăng ký mã số thuế, 64% số doanh nghiệp được hỏi cho biết đã phải sử dụng từ 1-2 người và có khoảng 10% số doanh nghiệp phải sử dụng trên 4 người để thực hiện việc đăng ký mã số thuế. Công việc này hóa ra cũng không đơn giản khi liên tục có các hoạt động phát sinh như đổi tên doanh nghiệp, chuyển địa điểm, chuyển loại hình doanh nghiệp...

Bên cạnh đó, không chỉ mất khá nhiều thời gian vào việc mua hóa đơn hoặc tự in hóa đơn, doanh nghiệp còn phải báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn, báo cáo thanh, quyết toán việc sử dụng hóa đơn và đặc biệt là chỉnh sửa những sai sót trong việc viết hóa đơn.

Theo kết quả điều tra, tổng thời gian trung bình để một doanh nghiệp thực hiện các thủ tục nộp VAT là 1.732,7 giờ/năm. Trong đó, riêng khâu lập hồ sơ VAT (bao gồm việc tập hợp, phân loại lưu trữ hóa đơn, chứng từ; lập các bảng kê hóa đơn, chứng từ, lập tờ khai thuế...) đã mất 1.683 giờ.

Các khâu khác cũng mất rất nhiều thời gian như việc thực hiện các thủ tục về thuế thu nhập doanh nghiệp. 91% doanh nghiệp cho biết các hoạt động kiểm tra, thanh tra tiến hành tại doanh nghiệp ít nhất 1 lần/năm. Và thời gian thanh tra, kiểm tra trung bình một năm cũng đến 100 giờ.

Theo nhóm nghiên cứu, tính tổng cộng thời gian mà mỗi doanh nghiệp dành cho tất cả các công việc về đăng ký mã số thuế, làm thủ tục về VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập doanh nghiệp, việc kiểm tra, thanh tra là... 1.959,2 giờ/năm !

Tại cả đôi bên ?

Kết quả điều tra không nêu lên nguyên nhân của tình trạng này, tuy nhiên trao đổi với Thanh Niên ngày 1.8, một chuyên gia trong nhóm tác giả thực hiện báo cáo trên cho biết, chính khâu chuẩn bị hồ sơ, giấy tờ là ngốn nhiều thời gian nhất của doanh nghiệp (khoảng 88%), đặc biệt là các doanh nghiệp vừa.

Ở đây cũng có nguyên nhân từ những yếu kém trong công tác thuế, từ tình trạng doanh nghiệp chậm áp dụng công nghệ thông tin, các phần mềm kế toán... Sự yếu kém đó cũng thể hiện rõ trong việc chỉnh, sửa hồ sơ, hóa đơn về thuế.

Theo như kết quả nghiên cứu, chính các doanh nghiệp thừa nhận (54%) là thường xuyên viết sai hóa đơn, trung bình số lần viết sai là 20 lần/năm và thời gian xử lý việc hóa đơn viết sai cũng lên tới 57,6 giờ/năm. Nhưng ở đây cũng có vấn đề của ngành thuế.

Theo chuyên gia của CIEM, mặc dù có nhiều thay đổi, cải cách tích cực nhưng khâu tuyên truyền, hướng dẫn, cập nhật các mẫu, biểu mới cho doanh nghiệp của cơ quan thuế là "có vấn đề" nên doanh nghiệp hay mắc lỗi trong việc kê khai, viết hóa đơn vì họ thường làm theo biểu cũ.

Về phía Nhà nước, chính sách thuế cũng là một nguyên nhân khiến thời gian làm thủ tục thuế của doanh nghiệp kéo dài.

Ví dụ, theo Luật Quản lý Thuế mới, trong việc nộp thuế Thu nhập doanh nghiệp, các doanh nghiệp phải lập hồ sơ kê khai thuế tạm tính theo quý thay vì theo năm.

Quy định này khiến doanh nghiệp phải kê khai 4 lần thay vì 1 lần nên đã làm tăng đáng kể thời gian. "Các quy định về thủ tục, quy trình nộp VAT cũng không có những thay đổi lớn để giảm thời gian cho doanh nghiệp", chuyên gia trên nhận xét.

Thậm chí, có những cải cách như việc cho doanh nghiệp tự in hóa đơn thuế thì trên thực tế lại làm kéo dài thời gian của doanh nghiệp. Doanh nghiệp mất nhiều thời gian hơn (55,8 giờ/năm) so với đi mua hóa đơn (19,8 giờ/năm) do phát sinh một loạt thủ tục mới: đăng ký biểu mẫu hóa đơn, số lượng in, đăng ký lưu hành.

Đối với việc thanh tra, kiểm tra về thuế, các doanh nghiệp cũng phản ánh về "nghĩa vụ" phải bổ sung, giải trình cho các đoàn thanh tra ngày càng tăng lên và đồng nghĩa với việc tăng thêm thời gian cho cộng đồng doanh nghiệp.

Đó là chưa nói đến những hành vi nhũng nhiễu, tiêu cực của những cán bộ, công chức thuế vụ trong quan hệ trực tiếp với doanh nghiệp về mua, bán hóa đơn, thanh tra, kiểm tra, quyết toán...