Mức thâm hụt gần 5,7 tỷ USD trong nửa đầu tháng 5/2026, cao nhất tính theo từng kỳ kể từ đầu năm đã đẩy mức thâm hụt lũy kế từ đầu năm lên hơn 14 tỷ USD. Diễn biến này không chỉ mang tính ngắn hạn mà còn phản ánh cấu trúc thương mại đặc thù của Việt Nam, nơi nhập khẩu đầu vào, đặc biệt từ khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò chi phối…

Theo báo cáo sơ bộ từ Cục Hải quan, trong nửa đầu tháng 5/2026 (từ ngày 1–15/5), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 47,72 tỷ USD, tăng 0,75% so với nửa đầu tháng 4/2026. Tính lũy kế từ đầu năm đến giữa tháng 5/2026, tổng kim ngạch đạt 394,11 tỷ USD, tăng 25,75% so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, xét riêng kỳ 1 tháng 5/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 21,01 tỷ USD, giảm 2,52% so với nửa đầu tháng 4/2026. Đây không phải là mức giảm mang tính đột biến mà phản ánh trạng thái điều chỉnh ngắn hạn khi một số nhóm hàng quy mô lớn suy yếu trong khi các động lực tăng trưởng chưa đủ mạnh để bù đắp hoàn toàn.

Xét theo cơ cấu, công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn là trụ cột khi chiếm tỷ trọng áp đảo và tập trung nhiều mặt hàng có kim ngạch trên 1 tỷ USD. 

Một mặt, các ngành công nghệ cao vẫn duy trì được đà tăng tương đối ổn định. Xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 6,03 tỷ USD, tăng 3,84%, tương ứng 223,05 triệu USD. Điện thoại và linh kiện đạt khoảng 2,18 tỷ USD, tăng nhẹ 0,72%, tương ứng 15,62 triệu USD. Dệt may cũng ghi nhận mức tăng 1,22%, tương ứng 16,87 triệu USD.

Mặt khác, xuất khẩu máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng giảm 8,78%, tương ứng giảm 246,87 triệu USD, trở thành một trong những yếu tố kéo giảm kim ngạch chung.

Một số mặt hàng nông, lâm, thủy sản tận dụng tốt nhu cầu tiêu dùng như rau quả tăng 15,57%, hạt điều tăng 8,64% hay quế và hoa quế tăng 38,76%. Trong khi đó, các mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam lại giảm sâu.

Cụ thể, cà phê giảm 31,14%, hạt tiêu giảm 27,59% và gạo giảm 10,85%. Đặc biệt, sắn và các sản phẩm từ sắn giảm tới 40,39%, cho thấy mức độ nhạy cảm cao của nhóm hàng này trước biến động giá và nhu cầu thị trường. 

Nhóm nhiên liệu và khoáng sản ghi nhận xu hướng thu hẹp mạnh nhất. Không ghi nhận xuất khẩu dầu thô trong kỳ, trong khi than giảm 44,93% và quặng, khoáng sản khác giảm 67,59%. Dù tỷ lệ giảm cao, quy mô tuyệt đối của mức giảm chỉ dao động từ khoảng 12 đến gần 15 triệu USD mỗi mặt hàng. 

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tập trung phần lớn hoạt động xuất khẩu các mặt hàng công nghệ cao như điện tử, máy vi tính và điện thoại. Trong kỳ, kim ngạch xuất khẩu của khu vực này đạt khoảng 16,80 tỷ USD, chiếm 79,96% tổng kim ngạch nhưng giảm 3,79% so với kỳ trước.

Ngược lại, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong kỳ 1 tháng 5/2026 đạt khoảng 26,71 tỷ USD, tăng 3,48% so với kỳ 1 tháng 4/2026.

Nhóm hàng phục vụ sản xuất tiếp tục chiếm ưu thế và đóng vai trò quyết định. Đáng chú ý nhất là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với kim ngạch khoảng 10,74 tỷ USD, tăng 14,96%, tương ứng gần 1,4 tỷ USD so với kỳ trước cho thấy các doanh nghiệp đang đẩy mạnh nhập khẩu linh kiện và thiết bị trung gian nhằm phục vụ sản xuất, đặc biệt trong các ngành công nghệ cao gắn với xuất khẩu.

Bên cạnh đó, nhóm nhập khẩu lớn thứ hai trong kỳ là máy móc, thiệt bị, dụng cụ và phụ tùng khác đạt 3,22 tỷ USD cũng tăng 5,08%, tương ứng 155,5 triệu USD. Đây là hai nhóm đóng góp lớn nhất vào mức tăng chung của cả nước.

Ngoài ra, một số nhóm hàng khác cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất cao, tuy nhiên mang tính chất cục bộ. Điển hình, nhập khẩu thức ăn chăn nuôi và nguyên liệu tăng tới 68,1%, đậu tương tăng 151,25% trong khi nguyên phụ liệu thuốc lá tăng đột biến 539,22%.

Ngược lại, một số nhóm hàng ghi nhận mức giảm sâu, kìm hãm tốc độ tăng chung do chịu ảnh hưởng từ diễn biến giá năng lượng trên thị trường quốc tế.

Nổi bật là nhóm nhiên liệu, với xăng dầu các loại giảm 60,81%, tương ứng khoảng 465 triệu USD, mức giảm lớn nhất xét về giá trị tuyệt đối. Ngoài ra, các sản phẩm khác từ dầu mỏ cũng giảm 66,14% và khí đốt hóa lỏng giảm 13,68%.

Ngoài yếu tố giá, thị trường xăng dầu trong nước đang trong giai đoạn chuyển đổi từ xăng khoáng truyền thống sang xăng sinh học E10, làm giảm dần phụ thuộc vào xăng dầu thành phẩm, đồng thời gia tăng nhu cầu đối với các nguyên liệu phối trộn như ngô hay đậu tương để sản xuất ethanol.

Khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong hoạt động nhập khẩu, với kim ngạch khoảng 19,96 tỷ USD, tăng 7,25% và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nhập khẩu. Sự gia tăng nhập khẩu của khu vực FDI thực chất phản ánh việc mở rộng hoạt động sản xuất trong các chuỗi cung ứng toàn cầu thay vì sự gia tăng của nhu cầu nội địa.

Phần lớn đầu vào vẫn được nhập khẩu trực tiếp, khiến doanh nghiệp nội địa chủ yếu tham gia ở các khâu có giá trị gia tăng thấp. Hệ quả là dù kim ngạch thương mại lớn, phần giá trị giữ lại trong nước không cao, tạo ra đặc điểm “dòng tiền vào – ra nhanh” nhưng tích lũy ròng còn hạn chế.