Ứng dụng AI, xây dựng hệ điều hành, giải bài toán "chảy máu tri thức" cho doanh nghiệp Việt

AI đang được ứng dụng trong doanh nghiệp không chỉ để tự động hóa các tác vụ lặp lại, mà còn để quản trị tri thức, tổ chức lại quy trình và phân bổ lại nguồn nhân lực. Chia sẻ về chủ đề "AI doanh nghiệp trong thực tiễn: Từ đổi mới sáng tạo đến tác động thực tế" trong khuôn khổ Hội thảo quốc tế SANDBOX 2026 ngày 22/9, Tiến sĩ Trần Thế Trung, Phó Giám đốc Khối Sản phẩm AI, FPT Smart Cloud, Tập đoàn FPT, cho biết làn sóng ứng dụng AI mới từ năm 2023 đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong hoạt động doanh nghiệp.

XÂY DỰNG HỆ ĐIỀU HÀNH DOANH NGHIỆP

Theo TS. Trần Thế Trung, giá trị của AI trong doanh nghiệp không chỉ nằm ở khả năng tự động hóa một tác vụ cụ thể, mà còn ở việc tham gia sâu hơn vào quản trị tri thức và quy trình vận hành. Từ đó, AI có thể được đặt vào mô hình “hệ điều hành doanh nghiệp” (Enterprise Operating System), nhằm giải quyết một vấn đề phổ biến khi tri thức và kinh nghiệm trong nhiều tổ chức thường tập trung ở một nhóm nhỏ nhân sự.

Ứng dụng AI: Cần cơ chế sandbox để chuyển từ lý thuyết sang thực tiễn

Hội thảo Sandbox 2026 góp phần tăng cường kết nối giữa nghiên cứu – đào tạo – thực tiễn doanh nghiệp, mở rộng mạng lưới hợp tác giữa các trường đại học, doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp và các tổ chức quốc tế…

Đọc ngay

“Mô hình vận hành doanh nghiệp hiện nay đang gặp nhiều hạn chế do tính chất phân tán. Công việc chủ yếu diễn ra rải rác qua hộp thư đến (inbox), các cuộc họp hoặc nằm trong suy nghĩ của từng cá nhân”, TS Trần Thế Trung nói. Bí quyết và tri thức chuyên môn phụ thuộc vào cá nhân, dẫn đến nguy cơ thất thoát khi nhân sự nghỉ việc. Cùng với đó, cấp quản lý thường chỉ nắm được kết quả sau khi kết thúc quý, khiến việc cải tiến chỉ diễn ra theo từng dự án hoặc định kỳ sau các đợt đánh giá.

Khi vận hành trên “Hệ điều hành Doanh nghiệp”, các hoạt động được tập trung trên một nền tảng dùng chung, có khả năng truy xuất nguồn gốc và được quản trị tập trung. Thông tin phát sinh trong quá trình nhân viên trao đổi, giao tiếp được lưu lại và có thể truy xuất khi cần. Qua đó, tri thức và kinh nghiệm vốn phân tán ở từng cá nhân được lưu giữ trong cơ sở dữ liệu chung, trở thành nguồn dữ liệu có thể tổ chức và khai thác trên phạm vi toàn doanh nghiệp.

Trên nền tảng tri thức đó, AI không chỉ hỗ trợ tìm kiếm và khai thác thông tin mà còn có thể được đưa vào các quy trình vận hành để tối ưu công việc, nâng cao năng suất và hỗ trợ ra quyết định. Phạm vi ứng dụng vì vậy mở rộng từ tương tác với khách hàng sang các hoạt động nội bộ, trong đó có các quy trình tài chính, vận hành và hỗ trợ bán hàng.

Ở những doanh nghiệp có lực lượng lao động lớn như bán lẻ và sản xuất, AI còn được đưa vào một bài toán khác là đào tạo nhân viên mới. Đây là nhóm doanh nghiệp thường có tỷ lệ luân chuyển nhân sự cao, khiến việc đào tạo phải được thực hiện thường xuyên và đặt ra yêu cầu về một phương thức đào tạo linh hoạt hơn. Giải pháp này giúp tự động hóa việc đào tạo nhân viên mới, với hai tính năng chính: một là học tập thích ứng (adaptive learning) – cá nhân hóa nội dung đào tạo cho từng người; hai là học vi mô (micro-learning) – mỗi ngày chỉ học trong khoảng thời gian ngắn, nhưng học đều đặn hàng ngày, vì nhân viên vẫn phải làm việc và chỉ có thể dành ra khoảng thời gian ngắn để học.

QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI ĐI CÙNG QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI AI

Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người cũng được đặt ở vị trí quan trọng trong quá trình ứng dụng AI. Theo TS. Trần Thế Trung, doanh nghiệp không thể chỉ chuẩn bị về hạ tầng và giải pháp công nghệ, mà cần đồng thời xây dựng kế hoạch quản lý sự thay đổi (change management), đặc biệt khi AI tác động trực tiếp đến công việc của người lao động.

Ông dẫn trường hợp ứng dụng AI tại các trung tâm tổng đài của ngân hàng. Theo đó, việc tự động hóa có thể giúp giảm khoảng 70% số nhân sự trực tiếp vận hành tổng đài. Tuy nhiên, thay vì coi đây đơn thuần là số lao động bị thay thế, cách tiếp cận được đưa ra là tổ chức lại vai trò của nhóm nhân sự này.

Những công việc có thể được AI đảm nhiệm sẽ dần được tự động hóa, trong khi nhân viên được chuyển sang các vị trí đòi hỏi nhiều giá trị hơn, chẳng hạn tư vấn và chăm sóc khách hàng phục vụ hoạt động bán hàng. Theo cách này, trung tâm chăm sóc khách hàng có thể được chuyển đổi thành trung tâm bán hàng, còn nhân viên tổng đài chuyển từ vai trò xử lý tương tác cơ bản sang tư vấn và khai thác sâu hơn nhu cầu của khách hàng.

Theo TS. Trần Thế Trung, đây là một trong những kinh nghiệm thực tế cho thấy triển khai AI trong doanh nghiệp không chỉ là bài toán đưa công nghệ vào quy trình, mà còn là quá trình thiết kế lại công việc và chuẩn bị cho sự thay đổi về vai trò của người lao động. “Đây cũng là lý do “quản lý sự thay đổi” được đặt cùng với công nghệ trong quá trình triển khai AI”, TS. Trần Thế Trung cho biết.

KHÔNG CHỈ THỬ NGHIỆM, SANDBOX CÒN LÀ NƠI DOANH NGHIỆP VÀ NHÀ TRƯỜNG CÙNG TIẾP CẬN BÀI TOÁN THỰC TẾ

Cùng với việc đưa AI vào hoạt động doanh nghiệp, sự hợp tác với nhà trường và các cơ sở nghiên cứu cũng được đặt trong quá trình phát triển các bài toán mới. TS. Trần Thế Trung cho biết doanh nghiệp đang “xây dựng sandbox”, môi trường thử nghiệm, tạo điều kiện để sinh viên, nghiên cứu sinh và cán bộ nghiên cứu cùng tham gia phát triển, thử nghiệm các giải pháp mới. Môi trường này cũng mở rộng cho sinh viên và cán bộ nghiên cứu từ nhiều quốc gia, bên cạnh Việt Nam.

“Chúng tôi hoan nghênh chào đón các cán bộ và sinh viên đến từ nhiều quốc gia – Mỹ, Indonesia, Trung Quốc, Philippines và các nước khác, cũng như từ Việt Nam – đến hợp tác làm việc cùng công ty, bởi công ty sẵn sàng cung cấp một sân chơi (playground/sandbox) cho sinh viên tại cơ sở của mình”, đại diện FPT Smart Cloud cho biết.

“Sandbox không chỉ là không gian thử nghiệm công nghệ, mà còn là nơi doanh nghiệp và nhà trường có thể cùng tiếp cận những bài toán thực tế. Đây cũng là một phần của quá trình thích ứng khi AI ngày càng đi sâu vào hoạt động doanh nghiệp, từ tự động hóa từng tác vụ đến thay đổi quy trình, quản trị tri thức và tổ chức lại công việc”.

Theo PGS. Kanitsorn Terdpaopong của trường Đại học Rangsit (Thái Lan), quá trình chuyển đổi trong hoạt động kinh doanh và nghề nghiệp đang làm gia tăng “khoảng cách năng lực” giữa giáo dục và thị trường lao động.

"Từ thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy ngay cả khi sinh viên đã tốt nghiệp và gia nhập các doanh nghiệp, trong đó có những công ty kiểm toán thuộc nhóm Big Four, doanh nghiệp vẫn phải đào tạo lại về nhiều kiến thức và kỹ năng gắn với công việc thực tế", PGS. Kanitsorn Terdpaopong cho biết. Theo bà, đây là biểu hiện của khoảng cách giữa những gì được đào tạo trong nhà trường và yêu cầu tại nơi làm việc, một vấn đề đã được đặt ra từ nhiều năm qua.

Và sự phát triển nhanh của AI đang khiến khoảng cách này trở nên rõ hơn khi công việc và yêu cầu về năng lực liên tục thay đổi. PGS. Kanitsorn Terdpaopong cho biết sự xuất hiện của các nền tảng và công cụ AI trong doanh nghiệp càng cho thấy nhu cầu gắn kết chặt chẽ hơn giữa giáo dục và thị trường lao động. Vì thế, bài toán đặt ra là làm thế nào để chương trình đào tạo không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng, mà còn giúp sinh viên có đủ năng lực thích ứng khi bước vào môi trường làm việc đang thay đổi nhanh chóng.