Tương lai TP. Hồ Chí Minh: Siêu đô thị thông minh, bền vững và bao trùm

Theo Giáo sư Nguyễn Quang Trung – đồng lãnh đạo Trung tâm Nghiên cứu Thành phố thông minh và bền vững châu Á-Thái Bình Dương, Đại học RMIT Việt Nam – TP. Hồ Chí Minh có đầy đủ tiềm năng để trở thành "đầu tàu đô thị thông minh của Việt Nam và có thể giữ vai trò trung tâm ở ASEAN trong tương lai". Tuy nhiên, chuyên gia này cũng chỉ ra những thách thức hiện hữu mà thành phố phải vượt qua, từ quá trình đô thị hóa thiếu kiểm soát, tác động của biến đổi khí hậu đến sự phân tán trong quản trị.

THÁCH THỨC VÀ CƠ HỘI HIỆN TẠI

Bất chấp những nỗ lực trong việc triển khai kế hoạch phát triển thành phố thông minh và Chiến lược Chuyển đổi số quốc gia, sự đồng đều trong thực thi vẫn là một rào cản. Mặc dù các dự án như Saigon Sports City hay Thủ Thiêm Eco Smart City đã cho thấy tiềm năng to lớn, chúng vẫn gặp vướng mắc về tài chính và pháp lý.

Giáo sư Trung phân tích, bảng xếp hạng CIMI 2025 chỉ ra rằng TP. Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều điểm cần cải thiện. Vị trí 132/183 thành phố toàn cầu với điểm thấp về quy hoạch (166), môi trường (162) và giao thông (130) là một lời nhắc nhở rõ ràng. Với hơn 14 triệu dân và nguy cơ ngập lụt gia tăng, thành phố cần một chiến lược quy hoạch toàn diện, dựa trên dữ liệu, để đảm bảo một tương lai bền vững.

TẦM NHÌN 2050: MỘT ĐÔ THỊ NÉN, LẤY CON NGƯỜI LÀM TRUNG TÂM

Đến năm 2050, TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm tài chính, công nghệ và đổi mới sáng tạo, với sức ảnh hưởng lớn trong khu vực. Tầm nhìn này sẽ được hiện thực hóa thông qua các mô hình phát triển mới.

Một trong những trọng tâm là mô hình TOD (Phát triển theo định hướng giao thông công cộng), lấy cảm hứng từ các siêu đô thị như Tokyo và Seoul. Mục tiêu đến năm 2035 là phát triển 355km đường sắt đô thị, kết nối trung tâm với các khu đô thị vệ tinh. Điều này không chỉ giúp giảm tải giao thông mà còn tạo ra các khu đô thị mật độ cao, thân thiện với người đi bộ và phân khu chức năng rõ ràng.

Song song với đó, thành phố sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như mạng 5G và AI vào giao thông và dịch vụ công. Đây là bước đi tiên phong để Việt Nam đạt mục tiêu nằm trong top 30 chính phủ điện tử toàn cầu vào năm 2030, với TP. Hồ Chí Minh là đầu tàu.

Giáo sư Trung nhấn mạnh: "Tương lai không nằm ở việc chạy theo công nghệ hay các áp đặt tùy tiện mà ở việc đồng kiến tạo nên những đô thị phục vụ hiệu quả và công bằng cho tất cả mọi người". Điều này cho thấy tầm nhìn về một đô thị thông minh không chỉ dừng lại ở hạ tầng số, mà còn phải lấy con người làm trung tâm.

NHỮNG BƯỚC ĐI CHIẾN LƯỢC CHO THẬP KỶ TỚI

Để hiện thực hóa tầm nhìn 2050, TP. Hồ Chí Minh cần hành động quyết liệt trong thập kỷ tới. Các ưu tiên hàng đầu bao gồm phát triển giao thông công cộng, xây dựng nền tảng số và đầu tư vào nguồn nhân lực số.

Giáo sư Trung khẳng định: "Chuyển đổi thực sự đòi hỏi đổi mới mạnh mẽ hơn trong tư duy lãnh đạo, tư duy thiết kế và thu hút nhân tài". Bên cạnh hạ tầng công nghệ, thành phố cần một hệ sinh thái sáng tạo, nơi mọi người có cơ hội vươn lên.

Tính bao trùm cũng cần được đặt lên hàng đầu ngay từ đầu. Học hỏi từ các mô hình thành công như Barcelona và Seoul, TP. Hồ Chí Minh có thể thí điểm mô hình “đồng kiến tạo”, mở rộng các nền tảng số ra vùng ngoại thành để đảm bảo công bằng trong tiếp cận.

Ngoài ra, việc thúc đẩy hợp tác công-tư để thu hút nguồn lực là một yếu tố then chốt. Theo chuyên gia này, thành phố cần tạo ra các chính sách linh hoạt như sandbox công nghệ, quỹ đổi mới và thủ tục tinh gọn để khuyến khích đầu tư. Sự hợp tác quốc tế với các tổ chức như JICA, Mạng lưới Thành phố Thông minh ASEAN và UN-Habitat cũng sẽ mang lại động lực lớn.

Cuối cùng, theo lời của Giáo sư Trung, thành phố tương lai không chỉ mở rộng về quy mô, mà còn sâu sắc hơn về ý nghĩa: "nơi công nhân và doanh nhân công nghệ sống cạnh nhau, không gian công cộng thúc đẩy kết nối, và người trẻ cảm thấy mình thuộc về – không chỉ với nền kinh tế, mà với chính câu chuyện của thành phố của họ".