Trung Quốc thúc đẩy làn sóng xuất khẩu ra toàn cầu nhờ "lực lượng lao động robot" giá rẻ

Các hãng robot trong nước của Trung Quốc đang tiên phong trong xu hướng tự động hóa chi phí thấp, cho phép các nhà máy địa phương tăng sản lượng với giá thành rẻ hơn. Nhờ đó, Trung Quốc có thể mở rộng xuất khẩu, kể cả ở những ngành vốn đòi hỏi nhiều lao động.

CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ROBOT NỘI ĐỊA

Theo Financial Times, kế hoạch “Made in China 2025” của Chủ tịch Tập Cận Bình, cùng với các gói hỗ trợ từ chính phủ, đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của ngành robot công nghiệp tại Trung Quốc. Nguồn vốn đầu tư và tín dụng được bơm vào lĩnh vực này đã giúp hình thành nhiều nhà sản xuất robot trong nước.

Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), mỗi năm các nhà máy ở Trung Quốc lắp đặt khoảng 280.000 robot công nghiệp, chiếm một nửa tổng số của toàn thế giới. Tỷ lệ robot trên mỗi lao động của Trung Quốc hiện đã vượt qua Đức và đang tiến gần đến mức dẫn đầu của Hàn Quốc.

Dữ liệu từ MIR Databank cho thấy khoảng một nửa số robot lắp đặt tại Trung Quốc đến từ các công ty nội địa, trong đó có Chengdu CRP Robot Technology. Hãng này đã thu hút nhiều khách hàng nhờ mức giá rẻ hơn so với các đối thủ quốc tế.

Ông Li Liangjun, giám đốc điều hành của CRP, ví von: “Không phải ai cũng cần một chiếc Audi A8. Trong nhiều trường hợp, sản phẩm của chúng tôi với tính năng và độ ổn định vừa đủ là đã đáp ứng được nhu cầu. .Thực tế, robot hàn của CRP có giá chỉ bằng 60% so với các thương hiệu Nhật Bản như Yaskawa, Fanuc hay các hãng châu Âu như ABB và Kuka.

TỰ ĐỘNG HÓA GIÚP DUY TRÌ SẢN XUẤT GIÁ RẺ

Các nhà kinh tế cho rằng làn sóng tự động hóa mạnh mẽ là lý do giúp Trung Quốc vẫn duy trì vị thế sản xuất hàng giá rẻ – vốn thường cần nhiều lao động – ngay cả khi chi phí nhân công ngày càng cao.

Theo dữ liệu của Growth Lab, Đại học Harvard, giai đoạn 2019–2023, Trung Quốc đã gia tăng thị phần xuất khẩu toàn cầu trong nhiều ngành thâm dụng lao động. Ví dụ, ở các sản phẩm nhỏ như chổi, cây lau nhà, bút, thị phần xuất khẩu của Trung Quốc tăng thêm 9 điểm phần trăm, đạt 52,3%. Xuất khẩu đồ nội thất tăng thêm khoảng 1,5 điểm phần trăm, còn xuất khẩu đồ chơi cũng nhích từ 54,3% lên 56,9%.

Điều này diễn ra trong bối cảnh tiền lương công nhân tại Trung Quốc cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia khác. Ở Đông Quản – một trung tâm sản xuất lớn – công nhân nhà máy kiếm khoảng 5.200 nhân dân tệ/tháng (729 USD). Trong khi đó, một công nhân tương tự ở Ấn Độ chỉ nhận khoảng 17.100 rupee/tháng (194 USD).

“Đây là hiện tượng rất đáng chú ý,” bà Leah Fahy, chuyên gia kinh tế Trung Quốc tại Capital Economics, nhận định. “Trong lịch sử, khi một quốc gia phát triển và chi phí lao động tăng lên, họ thường mất lợi thế và rút khỏi những ngành sản xuất hàng hóa giá rẻ. Nhưng Trung Quốc thì khác".

Tại một nhà máy ở tỉnh Tứ Xuyên (tây nam Trung Quốc), những cánh tay robot hàn của Chengdu CRP đang lắp ghép các tấm thép để tạo khung gầm cho xe điện ba bánh. Ông Song Ling, phó giám đốc của Shuangsheng New Energy Vehicle – doanh nghiệp nhỏ sở hữu nhà máy – cho biết: “Mỗi robot giúp chi phí lao động giảm một nửa và năng suất tăng đáng kể. Chúng tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài tự động hóa".

Trong vòng ba năm qua, Shuangsheng đã tự động hóa khoảng 50% dây chuyền sản xuất, đầu tư hàng chục thiết bị do các công ty Trung Quốc sản xuất sau khi so sánh thử nghiệm với sản phẩm từ Nhật Bản. Nhờ vậy, nhà máy hiện có thể xuất khẩu ngày càng nhiều các loại xe tải nhỏ và xe tuk-tuk với giá khoảng 6.000 nhân dân tệ sang Đông Nam Á, châu Phi và cả Mỹ.

Theo ông Li Liangjun, giám đốc của CRP, không chỉ Shuangsheng mà nhiều nhà máy địa phương khác cũng đang tìm đến các dòng robot giá rẻ của Trung Quốc để sản xuất nhiều loại hàng hóa chi phí thấp như xe ba bánh, đồ nội thất, thiết bị thể dục, xe đạp.

Ông Li nhận xét thêm: “Trước đây, sức mạnh sản xuất của Trung Quốc đến từ dân số 1,3 tỷ người và lực lượng lao động giá rẻ. Ngày nay, chúng tôi duy trì lợi thế đó bằng lao động robot thay vì lao động con người".

TÁC ĐỘNG MẠNH MẼ ĐẾN THỊ TRƯỜNG VIỆC LÀM

Tại nhà máy Shuangsheng, hàng chục robot của CRP đã dần thay thế các thợ hàn – những người trước đây có thể nhận mức lương lên tới 15.000 nhân dân tệ/tháng. Chính phủ Trung Quốc kỳ vọng rằng lực lượng lao động phổ thông sẽ không bị bỏ lại phía sau, mà có thể được đào tạo để trở thành “công nhân cổ tím” – tức các kỹ thuật viên robot có tay nghề cao.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc làm trong những ngành thâm dụng lao động đang suy giảm. Theo số liệu chính phủ, từ 2011 đến 2023, số lao động trong các doanh nghiệp lớn thuộc 12 ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động đã giảm tới 26,5%.

Ông Jiang Xiangqian, phó chủ tịch hãng robot Topstar, nhận định xu hướng này sẽ còn đi xa hơn: “Cuối cùng, robot sẽ thay thế toàn bộ công nhân trong nhà máy. Cả dây chuyền sản xuất sẽ không cần đến một người nào".

Tại trung tâm dệt may Keqiao ở miền nam Trung Quốc, ông Jay Ye, chủ sở hữu công ty Shaoxing Longkai Textile, đã đầu tư vào nhiều máy in và máy thêu cỡ lớn để thay thế lao động thủ công và nâng cao năng suất.

Theo ông Ye, nhờ các thiết bị do Trung Quốc sản xuất, sản lượng của nhà máy đã tăng gấp đôi, đồng thời lợi nhuận cũng được cải thiện rõ rệt. Ông so sánh: “Ở Ấn Độ, họ vẫn còn thêu thủ công bằng tay, còn chúng tôi thì đã dùng máy móc”.