Trung Quốc siết kiểm soát xuất cảnh, mở rộng phạm vi hạn chế đối với nhân lực công nghệ

Các quy định mới tăng quyền kiểm soát việc ra nước ngoài của cán bộ, người lao động trong các lĩnh vực nhạy cảm. Bắc Kinh đẩy mạnh bảo vệ bí mật nhà nước, công nghệ tiên tiến và cạnh tranh công nghệ với Mỹ.

SIẾT XUẤT CẢNH ĐỂ BẢO VỆ AN NINH CÔNG NGHỆ

Theo Financial Times, Trung Quốc bắt đầu áp dụng các quy định mới về quản lý xuất cảnh, nhập cảnh từ ngày 15/9, chính thức hóa những hạn chế đối với việc ra nước ngoài của công chức cấp trung và cao, cán bộ và người lao động tại doanh nghiệp nhà nước. Các chuyên gia di trú cho biết phạm vi áp dụng còn có thể bao gồm người làm việc trong những lĩnh vực nhạy cảm thuộc khu vực tư nhân.

Quy định được Thủ tướng Trung Quốc ký ban hành hồi tháng 7, nhằm chuẩn hóa thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh và bảo vệ “chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển quốc gia”, theo thông báo của Quốc vụ viện Trung Quốc.

Những người vi phạm có thể bị phạt tiền và cấm xuất cảnh từ ba tháng đến vô thời hạn. Các quy định mới được ban hành trong bối cảnh Bắc Kinh xây dựng hệ thống pháp lý nhằm ứng phó với lệnh trừng phạt nước ngoài, kiểm soát xuất khẩu và thúc đẩy năng lực công nghệ trong cuộc cạnh tranh với Mỹ.

Theo Giáo sư Henry Gao, chuyên gia luật tại Đại học Quản lý Singapore, kết quả có thể là sự chuyển dịch dần về mô hình trước thập niên 1990, khi việc đi lại quốc tế được xem là đặc quyền phải được cơ quan hành chính phê duyệt, thay vì một quyền cá nhân. Cách tiếp cận này giúp nhà nước tăng kiểm soát đối với con người và nguồn vốn.

LỆNH CẤM XUẤT CẢNH CÓ THỂ ÁP DỤNG VỚI LÃNH ĐẠO CÔNG NGHỆ TƯ NHÂN

Một điểm đáng chú ý là quy định mới tạo thêm cơ sở pháp lý để hạn chế xuất cảnh đối với những người làm việc tại doanh nghiệp tư nhân, bao gồm lãnh đạo công nghệ và nhà nghiên cứu.

Điều 4 của Quy định của Quốc vụ viện về quản lý xuất cảnh, nhập cảnh nêu rằng nếu công dân Trung Quốc vi phạm các quy định về kiểm soát xuất khẩu hoặc xuất nhập khẩu công nghệ, gây nguy cơ đối với an ninh công nghiệp hoặc công nghệ quốc gia, cơ quan chức năng có thể cấm người đó xuất cảnh.

Theo hãng luật DLA Piper, đây là một trong những quy định hành chính quan trọng nhất về quản lý xuất nhập cảnh trong hơn một thập niên. Đáng chú ý, các vi phạm kiểm soát xuất khẩu nay được liên kết rõ ràng với lệnh cấm xuất cảnh.

Dai Menghao, đối tác phụ trách tuân thủ thương mại tại hãng luật King & Wood, cho rằng quy định mới không nhắm riêng vào khu vực tư nhân nhưng tạo ra một con đường rõ ràng hơn để chính quyền áp dụng lệnh cấm xuất cảnh với người làm việc tại các doanh nghiệp tư nhân, trong đó có lãnh đạo công nghệ và nhà nghiên cứu.

Một trong những trường hợp nổi bật gần đây là Xiao Hong, Giám đốc điều hành nền tảng AI agent Manus, cùng một số lãnh đạo cấp cao, bị cấm xuất cảnh liên quan đến thương vụ bán công ty khởi nghiệp này cho tập đoàn công nghệ Mỹ Meta.

Điều 10 của quy định khuyến khích các công ty dịch vụ di trú tư nhân báo cáo những cán bộ nhà nước, quân nhân hoặc cá nhân khác đang tìm cách ra nước ngoài trái quy định. Các chuyên gia cho rằng việc mở rộng phạm vi kiểm soát có thể ảnh hưởng đến những người làm việc trong các ngành công nghệ chiến lược, đặc biệt khi doanh nghiệp có hoạt động chuyển giao công nghệ, giao dịch xuyên biên giới hoặc quan hệ với đối tác nước ngoài.

TÁC ĐỘNG LAN RỘNG ĐẾN NGƯỜI DÂN VÀ DỊCH VỤ DI TRÚ

Bên cạnh những trường hợp bị cấm xuất cảnh chính thức, các chuyên gia nhận định nguy cơ bị từ chối đơn xin đi nước ngoài cũng có thể khiến người dân tự hạn chế kế hoạch di chuyển.

Giáo sư Henry Gao cho biết ngay cả khi cơ quan chức năng không chính thức cấm đi lại, khả năng bị từ chối có thể khiến cá nhân không muốn nộp đơn xin xuất cảnh ngay từ đầu.

Tại Trung Quốc, công chức thường phải giao nộp hộ chiếu cho cơ quan, đơn vị quản lý và xin lại khi có kế hoạch ra nước ngoài. Theo các chuyên gia, quy định mới có thể khiến quy trình phê duyệt đối với nhóm nhân sự nhạy cảm trở nên chặt chẽ hơn.

Một quản lý cấp cao tại công ty dịch vụ di trú ở Thượng Hải cho biết doanh nghiệp đặc biệt thận trọng khi hỗ trợ cán bộ khu vực công, nhân viên kỹ thuật tại các tập đoàn công nghệ lớn và thành viên gia đình của những người này.

Người này cho biết cơ quan chức năng cũng đang mở rộng cách hiểu về nhóm công chức, bao gồm người làm việc tại trường công, viện nghiên cứu, bệnh viện công, doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức khác. Vợ hoặc chồng, con cái của những người thuộc nhóm nhạy cảm cũng thường chịu hạn chế.

Chủ một công ty di trú khác nhận định chính quyền có thể không công khai cấm người thuộc nhóm nhạy cảm xin cư trú lâu dài ở nước ngoài, nhưng nhiều tầng xét duyệt sẽ khiến những hồ sơ này gần như không thể thực hiện.