Trung Quốc "dốc toàn lực" cho robot hình người, tham vọng vượt Mỹ

Trong nhiều tháng qua, Elon Musk liên tục nói với nhà đầu tư rằng robot hình người Optimus của Tesla sẽ tạo ra một ngành công nghiệp khổng lồ, có khả năng thay đổi thế giới. Tuy nhiên, điều khiến giới công nghệ Mỹ lo ngại là phần lớn “miếng bánh” đó có thể rơi vào tay Trung Quốc.

“Trung Quốc thật sự ở một đẳng cấp khác. Theo những gì chúng tôi biết, gần như không có đối thủ robot hình người đáng kể nào bên ngoài Trung Quốc”, Musk nhận xét hồi tháng 1.

TRUNG QUỐC HIỆN CÓ HƠN 140 DOANH NGHIỆP HOẠT ĐỘNG TRONG LĨNH VỰC ROBOT HÌNH NGƯỜI

Theo Wall Street Journal, nhận định này không phải không có cơ sở. Trung Quốc đang tăng tốc mạnh mẽ để thống lĩnh lĩnh vực robot hình người – một trong những trụ cột của chiến lược “AI hiện thân”, tức sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo và các hệ thống vật lý. Đây là lĩnh vực Bắc Kinh xác định sẽ nắm vai trò dẫn dắt trong vòng 5 năm tới.

Từ Thâm Quyến, Tô Châu cho đến Bắc Kinh, các công ty robot hình người mọc lên nhanh chóng. Theo ước tính, Trung Quốc hiện có hơn 140 doanh nghiệp hoạt động trong mảng này. Nhờ hệ sinh thái nhà cung ứng linh kiện hoàn chỉnh, lực lượng kỹ sư đông đảo và chi phí tối ưu, nhiều công ty đã bắt đầu sản xuất robot hình người ở quy mô lớn, đồng thời đưa chúng vào các kịch bản thực tế như nhà máy, khách sạn, văn phòng hay không gian công cộng.

Định hướng toàn ngành đến từ chính phủ trung ương và chính quyền địa phương. Các doanh nghiệp được hỗ trợ đất đai, thuê văn phòng giá rẻ, tiếp cận tín dụng ưu đãi từ ngân hàng. Kể từ cuối năm 2024, Bắc Kinh, Thâm Quyến và nhiều thành phố khác đã thành lập các quỹ đầu tư chuyên biệt cho robot và AI, với tổng quy mô hơn 26 tỷ USD, theo tính toán của Morgan Stanley.

Không dừng lại ở đó, các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp quốc doanh còn đóng vai trò “khách hàng đầu tiên”, mua robot để triển khai tại bảo tàng, sự kiện, trên đường phố – thậm chí là các “cảnh sát robot” làm nhiệm vụ điều tiết giao thông. Những triển khai này vừa giúp doanh nghiệp có doanh thu ban đầu, vừa tạo điều kiện thu thập dữ liệu để cải thiện thuật toán và khả năng vận hành.

Một số địa phương còn trợ giá trực tiếp cho người mua, hỗ trợ khoảng 10% giá trị robot nhằm hạ thấp rào cản thử nghiệm. Cách làm này gợi nhớ đến chiến lược từng được áp dụng với xe điện, lĩnh vực mà Trung Quốc hiện đã vươn lên vị thế dẫn đầu toàn cầu.

“Trung Quốc đang một lần nữa huy động sức mạnh nhà nước, chiều sâu chuỗi cung ứng và khả năng thương mại hóa nhanh để xây dựng một ngành chiến lược mới”, ông Sunny Cheung, chuyên gia nghiên cứu Trung Quốc tại Jamestown Foundation, nhận định. Tuy nhiên, ông cho rằng thành công cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc giải được hàng loạt bài toán kỹ thuật phức tạp của robot hình người.

LỢI THẾ CHUỖI CUNG ỨNG VÀ THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA: TRUNG QUỐC ĐI NHANH HƠN MỸ

Dù được quảng bá rầm rộ, robot hình người vẫn là một lĩnh vực non trẻ. Nhiều chuyên gia hoài nghi về tính khả thi dài hạn và cho rằng đây có thể chỉ là một “bong bóng công nghệ” mới. Những màn trình diễn gây chú ý – như cuộc marathon dài hơn 20 km với sự tham gia của robot hình người – cũng bộc lộ không ít hạn chế: một robot về đích trong chưa đầy ba giờ với sự hỗ trợ của con người, trong khi nhiều robot khác… ngồi bệt xuống và từ chối di chuyển.

Tuy vậy, đà tiến của Trung Quốc vẫn khiến Mỹ không thể xem nhẹ. Nhà Trắng được cho là đang soạn thảo một sắc lệnh hành pháp nhằm thúc đẩy ngành robot nội địa. Một trong những mối lo lớn của Washington là việc các công ty robot Mỹ phụ thuộc nặng nề vào chuỗi cung ứng Trung Quốc.

Ngay cả Tesla, với tham vọng lớn trong mảng robot hình người, cũng được cho là sẽ phải dựa vào các nhà cung cấp Trung Quốc cho những linh kiện then chốt như vít bi cho khớp chuyển động hay động cơ cho bàn tay robot khi bước vào sản xuất hàng loạt.

Mỹ hiện vẫn dẫn trước ở một khía cạnh quan trọng: các mô hình AI nền tảng – “bộ não” của robot. Những cái tên như Tesla, Boston Dynamics hay Agility Robotics đang tận dụng công nghệ từ Nvidia, Google và các công ty AI hàng đầu. Tuy nhiên, Trung Quốc lại sở hữu lợi thế áp đảo ở “phần thân thể” của robot: cảm biến, pin, động cơ, vật liệu và các linh kiện cơ điện khác.

Khả năng tìm nguồn cung gần như toàn bộ linh kiện trong nước giúp các công ty Trung Quốc linh hoạt trong thiết kế, điều chỉnh nhanh với chi phí thấp, từ đó thúc đẩy tốc độ đổi mới. Theo số liệu công bố, các nhà sản xuất robot hình người Trung Quốc đã ghi nhận đơn hàng hơn 300 triệu USD chỉ trong nửa cuối năm 2025. Morgan Stanley dự báo có thể có tới 100.000 robot hình người được xuất xưởng trong năm 2026, với tốc độ chấp nhận tại Trung Quốc nhanh hơn đáng kể so với Mỹ.

Một ví dụ tiêu biểu là UniX AI, công ty khởi nghiệp đặt trụ sở tại Tô Châu. Robot hình người Panther của họ – dạng bánh xe – có thể chỉnh giường, nhặt rác, cho quần áo vào máy giặt và khởi động chương trình giặt. Với khoảng 100 nhân sự, UniX AI đã phát triển ba phiên bản robot, giá khởi điểm khoảng 12.600 USD, và triển khai hàng trăm robot tại các khách sạn, chủ yếu ở Trung Quốc.

Theo nhà sáng lập Fred Yang, lợi thế lớn nhất là 80% linh kiện có thể lấy từ các nhà cung cấp trong bán kính một giờ di chuyển. “Chúng tôi có thể trao đổi ngay lập tức với nhà cung ứng để giải quyết vấn đề”, ông nói. Yang từng học tại Đại học Michigan và Yale, trước khi trở về Trung Quốc khởi nghiệp, và cho rằng chính sách hỗ trợ cùng nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào là yếu tố quyết định.

“ROBOT VALLEY” VÀ NỖI LO BONG BÓNG: KHI TĂNG TRƯỞNG QUÁ NHANH TRỞ THÀNH RỦI RO

Không chỉ Tô Châu, nhiều địa phương khác cũng đang chạy đua xây dựng “bản đồ robot hình người”. Tại Thâm Quyến – trung tâm công nghệ với sự hiện diện của Tencent, Huawei và BYD – một “Robot Valley” đang hình thành với khoảng 15 doanh nghiệp robot. Thành phố này đã công bố quỹ đầu tư khoảng 1,4 tỷ USD cho AI và robot, cùng một quỹ khác trị giá khoảng 640 triệu USD dành cho các mô hình AI.

AI Robotics là một trong những công ty hưởng lợi trực tiếp. Doanh nghiệp này được hỗ trợ tiền thuê mặt bằng, tiếp cận thực tập sinh từ các trường đại học lân cận, với chi phí nhân lực được trợ giá. Nhà sáng lập Eric Guo, tiến sĩ Đại học Purdue và cựu nhân sự Microsoft, cho biết robot AlphaBot của công ty đã được sử dụng trong các nhà máy, và từ cuối năm 2025 bắt đầu xuất hiện tại một số sân bay Trung Quốc để hỗ trợ quản lý xe đẩy hành lý.

“Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là khiến robot có thể vận hành trong thực tế, ngay cả khi công nghệ chưa đạt đến mức hoàn hảo tuyệt đối”, Guo nói.

Lo ngại kịch bản tương tự lặp lại, chính phủ Trung Quốc đang xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật cho ngành robot hình người nhằm sàng lọc doanh nghiệp yếu kém và thúc đẩy ứng dụng thực chất. Cuối năm ngoái, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc đã thành lập một ủy ban tiêu chuẩn với sự tham gia của lãnh đạo doanh nghiệp và các phòng thí nghiệm nhà nước.

Song song đó, các cơ quan quản lý tài chính cũng siết chặt giám sát các công ty robot có ý định IPO, nhằm giảm nguy cơ hình thành bong bóng đầu tư.