Mỹ có nguy cơ thua Trung Quốc trong cuộc đua AI vì… thiếu điện

Theo báo cáo từ Anthropic, một startup tại Thung lũng Silicon, Mỹ đang tụt hậu so với Trung Quốc trong việc phát triển năng lượng, một yếu tố then chốt trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI). Công ty này kêu gọi Washington “cắt giảm các rào cản hành chính” liên quan đến phát triển hạ tầng năng lượng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của ngành AI, trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt với Trung Quốc.

Báo cáo được công bố ngày 22/7 vừa qua cho biết năm ngoái, Trung Quốc bổ sung 400 gigawatt công suất điện, trong khi Mỹ chỉ đạt “vài chục gigawatt” – tương đương 1/10 con số của Trung Quốc, theo số liệu từ báo cáo tháng 2 của tổ chức nghiên cứu Climate Energy Finance (Úc).

Anthropic, công ty có trụ sở tại San Francisco, nổi tiếng với mô hình ngôn ngữ lớn Claude, nhấn mạnh rằng ngành AI tại Mỹ sẽ cần ít nhất 50 gigawatt công suất điện vào năm 2028. Sự chênh lệch về năng lượng giữa Mỹ và Trung Quốc được mô tả là “đáng lo ngại”, đặc biệt khi năng lượng đã trở thành chiến trường quan trọng trong cuộc đua AI giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

NĂNG LƯỢNG: TÂM ĐIỂM CỦA CUỘC ĐUA AI MỸ-TRUNG

Cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung trong lĩnh vực AI không chỉ xoay quanh các thuật toán tiên tiến hay công nghệ bán dẫn mà còn phụ thuộc lớn vào hạ tầng năng lượng. Các mô hình AI hiện đại, như những mô hình dùng để huấn luyện và vận hành các hệ thống trí tuệ nhân tạo phức tạp, đòi hỏi lượng điện năng khổng lồ. Các trung tâm dữ liệu (data center) hỗ trợ AI tiêu thụ năng lượng gấp nhiều lần so với các ứng dụng công nghệ truyền thống, khiến việc đảm bảo nguồn cung điện ổn định và bền vững trở thành yếu tố sống còn.

Tại Mỹ, chi tiêu vốn cho AI chủ yếu tập trung vào phần cứng, đặc biệt là bán dẫn, trong khi Trung Quốc lại đầu tư mạnh vào việc xây dựng các trung tâm dữ liệu và hạ tầng năng lượng đi kèm. Theo ông Matty Zhao, đồng trưởng phòng nghiên cứu cổ phiếu Trung Quốc tại Bank of America Securities, trong một cuộc phỏng vấn với South China Morning Post vào tháng trước, một phần lớn ngân sách AI của Trung Quốc năm 2024 được phân bổ cho việc phát triển năng lượng và trung tâm dữ liệu. Điều này giúp Trung Quốc củng cố vị thế trong việc đáp ứng nhu cầu năng lượng cho AI.

Trong khi đó, Mỹ đang đối mặt với “khủng hoảng công suất năng lượng”, như lời bà Caroline Golin, Giám đốc toàn cầu về phát triển và đổi mới thị trường năng lượng của Google, phát biểu hồi tháng 2/2025. Bà nhấn mạnh rằng Mỹ không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu năng lượng cho việc huấn luyện và triển khai AI vào năm 2028, một phần do các rào cản quy định. Việc xin cấp phép xây dựng đường dây truyền tải hoặc các cơ sở kết nối năng lượng tại Mỹ mất nhiều thời gian và phải tuân theo quy trình phức tạp, làm chậm tiến độ phát triển hạ tầng.

Ngược lại, Trung Quốc không bị ràng buộc bởi những hạn chế tương tự. Mặc dù các dự án hạ tầng tại Trung Quốc cũng cần giấy phép, các nhà quản lý ở đây xử lý nhanh hơn nhiều, theo Anthropic. Điều này giúp Trung Quốc triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn với tốc độ đáng kinh ngạc, tạo lợi thế trong cuộc đua AI.

THÀNH TỰU NĂNG LƯỢNG CỦA TRUNG QUỐC

Trung Quốc đang thể hiện sự vượt trội trong lĩnh vực năng lượng. Tuần trước, nước này công bố khởi công một dự án đập thủy điện khổng lồ tại Tây Tạng, với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 1,2 nghìn tỷ nhân dân tệ (167 tỷ USD).

Dự án này dự kiến đạt công suất phát điện hàng năm 300.000 gigawatt-giờ, trở thành nhà máy thủy điện lớn nhất thế giới. Theo báo cáo từ tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember (Anh) vào tháng 4/2025, trong năm 2024, Trung Quốc chiếm 71% mức tăng công suất thủy điện toàn cầu và bổ sung năng lượng mặt trời cùng năng lượng gió nhiều hơn tổng lượng của cả thế giới cộng lại.

Những nỗ lực này không chỉ củng cố vị thế năng lượng của Trung Quốc mà còn đảm bảo nguồn cung dồi dào cho các trung tâm dữ liệu AI. Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về tốc độ xây dựng hạ tầng năng lượng tái tạo, một yếu tố quan trọng để duy trì sự phát triển bền vững trong ngành AI.

Trong khi đó, Mỹ đang gặp khó khăn trong việc mở rộng công suất năng lượng. Ông Elon Musk, nhà sáng lập Tesla và xAI, cảnh báo vào tháng 5/2025 rằng Mỹ có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt năng lượng liên quan đến phát triển AI vào giữa năm 2026, theo CNBC. Các rào cản pháp lý, bao gồm quy trình xin phép xây dựng và phê duyệt các cơ sở truyền tải điện, là nguyên nhân chính khiến Mỹ không theo kịp nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của ngành AI.

Báo cáo của Anthropic nhấn mạnh rằng Mỹ “không đi đúng hướng” để đáp ứng nhu cầu năng lượng cho AI vào năm 2028. Các quy định phức tạp và thời gian xử lý kéo dài đang cản trở việc xây dựng các nhà máy điện và đường dây truyền tải mới. Trong khi đó, Trung Quốc, với quy trình phê duyệt nhanh hơn và chiến lược đầu tư tập trung, đang vượt xa Mỹ về khả năng đáp ứng nhu cầu năng lượng.

NẾU KHÔNG HÀNH ĐỘNG KỊP THỜI, MỸ CÓ THỂ ĐỐI MẶT NGUY CƠ TỤT HẬU TRONG CUỘC ĐUA AI

Sự chênh lệch về năng lượng giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ ảnh hưởng đến ngành AI mà còn có thể định hình cục diện cạnh tranh công nghệ toàn cầu.

Nếu Mỹ không thể nhanh chóng cải thiện hạ tầng năng lượng, nước này có nguy cơ mất đi vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI, nơi Trung Quốc đang đầu tư mạnh mẽ để giành ngôi vương. Các trung tâm dữ liệu AI, với mức tiêu thụ năng lượng khổng lồ, đòi hỏi nguồn cung điện ổn định và dồi dào, và Trung Quốc hiện đang ở vị trí thuận lợi hơn để đáp ứng yêu cầu này.

Để khắc phục, Anthropic kêu gọi Mỹ đơn giản hóa các quy định về xây dựng hạ tầng năng lượng, từ việc cấp phép đến phê duyệt các dự án truyền tải điện. Nếu không hành động kịp thời, Mỹ có thể đối mặt với nguy cơ tụt hậu trong cuộc đua AI, đặc biệt khi Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo và hạ tầng dữ liệu.

Theo South China Morning Post, cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ là cuộc chiến về công nghệ mà còn là cuộc chiến về năng lượng. Với tốc độ phát triển năng lượng vượt trội, Trung Quốc đang củng cố vị thế trong lĩnh vực AI, trong khi Mỹ phải đối mặt với những rào cản về quy định và hạ tầng.

Nếu không có những cải cách nhanh chóng, Mỹ có nguy cơ bị bỏ lại phía sau trong cuộc cạnh tranh định hình tương lai công nghệ toàn cầu. Anthropic nhấn mạnh rằng việc cắt giảm các rào cản hành chính và đẩy nhanh đầu tư vào năng lượng là chìa khóa để Mỹ duy trì vị thế trong cuộc đua này.