Không phải lập trình phần mềm, đâu mới là nghề đang được săn lùng khi AI nở rộ?

Trong làn sóng bùng nổ của AI tạo sinh, phát triển phần mềm nhờ ra lệnh cho AI thay vì gõ lập trình thủ công (vibe coding) và chuyên môn về AI đã trở thành những kỹ năng được săn đón trên hồ sơ xin việc. Nhưng các công ty công nghệ cũng sẵn sàng trả mức lương cao cho những người có một kỹ năng còn xuất hiện từ trước thời AI: nghệ thuật giao tiếp.

Đơn cử, Andreessen Horowitz, công ty đầu tư mạo hiểm tư nhân của Mỹ, đã ra mắt một đội ngũ mới vào năm ngoái nhằm giúp các nhà sáng lập học cách “giành chiến thắng trong cuộc chiến định hình câu chuyện trên không gian mạng”.

Adobe thì tìm kiếm một “nhà truyền bá AI” để dẫn dắt hoạt động “kể chuyện về trí tuệ nhân tạo” của công ty trong khi Netflix gần đây đăng tuyển vị trí giám đốc truyền thông sản phẩm và công nghệ với mức lương có thể lên tới 775.000 USD.

Trong khi đó, Microsoft bắt đầu xuất bản một tạp chí in mang tên Signal vào năm ngoái, gọi đây là “liều thuốc giải cho không gian số” còn Anthropic đã tăng gấp ba quy mô đội ngũ truyền thông trong năm ngoái, lên khoảng 80 người, và vẫn đang tuyển thêm 5 vị trí nữa, mỗi vị trí có mức lương khoảng 200.000 USD hoặc cao hơn.

OpenAI cũng có nhiều vị trí truyền thông đang tuyển dụng với mức lương công bố vượt quá 400.000 USD. Theo Indeed, mức lương trung bình của một giám đốc truyền thông tại Mỹ là 106.000 USD, theo thông tin từ trang Business Insider.

VAI TRÒ NGÀY CÀNG LỚN CỦA NHỮNG NGƯỜI BIẾT KỂ CHUYỆN

Ba năm sau khi ChatGPT được sử dụng rộng rãi, kết quả của công cụ này gặp phải nhiều ý kiến trái chiều.

Trong các công ty công nghệ, vibe coding làm giảm nhu cầu đối với lập trình viên mới vào nghề, trong khi ở nhiều ngành khác, một số nhân viên lại đẩy những nội dung được tạo bởi AI thậm chí rất dài dòng và cẩu thả cho đồng nghiệp, dẫn tới lãng phí thời gian và làm xói mòn niềm tin.

Ngay cả ông Sam Altman, CEO của OpenAI (công ty phát triển ChatGPT) vào năm ngoái thẳng thắn chỉ ra rằng mọi người đã bắt đầu nói chuyện bằng “giọng kiểu AI” và nhiều cuộc thảo luận trên mạng xã hội giờ đây có “cảm thấy rất giả”.

Giữa tất cả những bàn luận về việc AI tạo sinh sẽ cướp đi việc làm, chính sự dễ dàng mà AI tạo ra nội dung cũng lại làm tăng nhu cầu đối với những người giao tiếp là con người.

Khi AI tạo ra quá nhiều nội dung, nhiều người sẽ cho rằng công việc của dân truyền thông hay người kể chuyện sẽ ngày càng ít đi, bà Gab Ferree, nhà sáng lập Off the Record, một cộng đồng dành cho các chuyên gia truyền thông, đồng thời là cựu phó chủ tịch truyền thông toàn cầu của Bumble, cho biết.

Nhưng thực tế không diễn ra như vậy. Các công ty công nghệ đang tuyển dụng nhà văn, biên tập viên, giám đốc truyền thông làm việc sát với CEO và cả những người kể chuyện. Tờ Wall Street Journal gần đây đưa tin rằng tỷ lệ tin tuyển dụng trên LinkedIn có nhắc tới từ “storyteller” (người kể chuyện) đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2024 – 2025.

Trong một ngành cạnh tranh khốc liệt khi các startup phải vật lộn để tồn tại còn các ông lớn công nghệ chạy đua giành vị thế thống lĩnh thị trường, một câu chuyện hay là lợi thế bán hàng.

Theo Ferree, một giả thuyết cho xu hướng này là “có quá nhiều rác ngoài kia, nên người ta sẵn sàng trả giá cao cho ai đó có thể cắt xuyên qua mớ ồn ào đó”.

Xu hướng đề cao kể chuyện và các công việc truyền thông có thu nhập cao đã “âm ỉ từ khá lâu”, theo bà Jenna Birch, nhà sáng lập SISU, một công ty tư vấn truyền thông cho startup và các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Khi ảnh hưởng của Thung lũng Silicon phình to trong hai thập kỷ qua, các công ty công nghệ có thể trả mức lương choáng ngợp, đúng lúc ngày càng nhiều tòa soạn báo mất dần đội ngũ phóng viên.

Marketing nội dung trở nên phổ biến và việc xây dựng thương hiệu trên mạng xã hội cũng như đưa bài blog lên kết quả tìm kiếm của Google trở thành điều thiết yếu.

Gần đây hơn, vai trò của chuyên gia truyền thông tiếp tục mở rộng khi họ phải hiểu các mô hình ngôn ngữ lớn, blog doanh nghiệp, cách xây dựng một câu chuyện lớn để phân biệt công ty với đối thủ và cách viết bằng “giọng” của CEO trên LinkedIn hay Substack.

Theo báo cáo của Observatory on Corporate Reputation, số lượng vị trí giám đốc truyền thông không chỉ đảm nhiệm công việc truyền thống mà còn kiêm thêm các mảng như marketing hoặc nhân sự tại các công ty trong Fortune 1000 đã tăng từ 90 vào năm 2019 lên 169 vào năm 2024.

Một khảo sát của hãng tư vấn Korn Ferry cũng cho thấy mức lương trung bình của giám đốc truyền thông tại các công ty Fortune 500 hiện vào khoảng 400.000 – 450.000 USD, tăng 50.000 USD so với năm 2023.

Khi công việc thay đổi và nhu cầu đối với truyền thông định hình câu chuyện và những người có khả năng kể chuyện tăng lên, số chuyên gia truyền thông có thể làm việc trong môi trường biến động nhanh và với phạm vi trách nhiệm rộng là không nhiều, theo các chuyên gia trong ngành.

Điều này khiến các công ty sẵn sàng đưa ra những gói đãi ngộ lớn trong cuộc chiến giành nhân tài. Một xu hướng tương tự cũng đang diễn ra với số ít chuyên gia AI, khiến các công ty công nghệ trả mức lương choáng váng để lôi kéo nhân tài từ đối thủ.

Dù không đạt đến mức hàng trăm triệu USD, giới sáng tạo theo một cách riêng đang trở thành “những con người có giá trị cao trong công nghệ hiện nay”, bà Birch nói.

Trong phần lớn thời kỳ bùng nổ công nghệ, lập trình viên được xem là vị trí có giá trị cao. Các trường đại học và các khóa học lập trình cấp tốc nhanh chóng lấp đầy khoảng trống nhân lực và đào tạo thế hệ lao động công nghệ kế tiếp. Người trẻ được khuyên rằng học lập trình sẽ là con đường dẫn tới sự nghiệp ổn định, thu nhập cao.

Nhưng theo dữ liệu năm 2023 – năm gần nhất mà Cục Dự trữ Liên bang New York công bố – tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên mới tốt nghiệp ngành khoa học máy tính là 6,1% trong khi con số này ở nhóm ngành truyền thông là 4,5%.

Dữ liệu từ CompTIA, một hiệp hội phi lợi nhuận của ngành công nghệ thông tin Mỹ, cho thấy, số lượng tin tuyển dụng kỹ sư phần mềm đã giảm hơn 60.000 vị trí trong giai đoạn từ 2023 đến cuối năm 2025. Một số ý kiến cho rằng, tấm bằng khoa học xã hội và nhân văn có thể là hàng rào phòng thủ tốt nhất trước tự động hóa.

AI KHÓ CÓ THỂ THAY THẾ CON NGƯỜI

Từ ngữ có thể dễ dàng được AI tạo ra nhưng viết hay thì chưa thể tự động hóa.

“Nếu ai cũng là nhà văn, thì rốt cuộc chẳng còn ai là nhà văn cả và điều đó đang rất rõ ràng lúc này”, bà Cristin Culver, nhà sáng lập công ty truyền thông Common Thread Communications, nhận xét. LinkedIn tràn ngập những bài viết do AI tạo ra với phong cách na ná nhau khiến người đọc chỉ lướt qua mà không đọng lại gì.

“AI vừa hỗ trợ nhưng cũng vừa khiến việc kể chuyện trở nên khó khăn hơn nhiều”, bà Culver nói. Có lẽ nhận ra điều đó mà nhiều cái tên lớn đã thay đổi chiến thuật sang kể chuyện.

Tư duy phản biện vẫn là lợi thế so sánh rất lớn của con người. Những chiến lược gia xuất sắc là những người hiểu trật tự thế giới mới và biết cách xây dựng các kế hoạch tổng thể để tiếp cận đúng nhóm công chúng.

Cũng như lập trình hay tạo ảnh, các mô hình ngôn ngữ lớn nhiều khả năng sẽ tiếp tục cải thiện khi có thể viết có giọng điệu hơn hoặc nghe giống con người hơn trong tương lai.

Nhưng chatbot và các tác nhân AI không có suy nghĩ và nội dung được sáng tạo ra không trải qua một quá trình sáng tạo thực sự. Đối với những người làm truyền thông, AI có thể là bạn nhiều hơn là kẻ thù như ban đầu tưởng tượng vì ít nhất, AI khiến công việc của họ trở nên nổi bật hơn.