Hoa Kỳ tăng cường áp lực lên các công ty công nghệ Trung Quốc

Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa tăng thêm sức ép với các tập đoàn công nghệ Trung Quốc khi mở rộng lệnh hạn chế, không chỉ áp dụng với những công ty mẹ mà còn bao gồm cả công ty con, theo CNN.

Động thái này ngay lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ phía Bắc Kinh, trong bối cảnh hai nền kinh tế vẫn căng thẳng trong cuộc đua công nghệ.

Theo Bộ Thương mại Hoa Kỳ, quy định mới nhằm ngăn chặn doanh nghiệp đã bị trừng phạt – trong đó có “gã khổng lồ” viễn thông Huawei, nhà sản xuất chip nhớ YMTC và hãng sản xuất drone DJI – né tránh kiểm soát xuất khẩu bằng cách luân chuyển công nghệ thông qua công ty con.

Bộ Thương mại Hoa Kỳ cho biết, quy định mới “đóng lại một lỗ hổng lớn” khi áp dụng cùng một chế tài cho bất kỳ công ty con nào mà doanh nghiệp mẹ nắm giữ ít nhất 50% cổ phần. Điều này có thể ảnh hưởng tới hàng chục nghìn công ty trên toàn cầu.

Về phần mình, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc gọi quyết định này là “hành động cực kỳ ác ý”, đồng thời tuyên bố Bắc Kinh sẽ “thực hiện biện pháp cần thiết” để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp trong nước.

“Trung Quốc kêu gọi Washington lập tức sửa sai và chấm dứt việc đàn áp vô lý công ty Trung Quốc”, phát ngôn viên nhấn mạnh.

GIA TĂNG CĂNG THẲNG TRONG CUỘC CHIẾN CÔNG NGHỆ

Đây là bước đi mới nhằm siết chặt lệnh hạn chế vốn đã được áp dụng lên hơn một nghìn doanh nghiệp Trung Quốc, những đơn vị mà Washington coi là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia và lợi ích đối ngoại Hoa Kỳ. Theo quy định, các công ty có tên trong danh sách phải xin giấy phép mới được xuất khẩu sản phẩm hoặc công nghệ liên quan.

Những công nghệ bị kiểm soát trải dài trên nhiều lĩnh vực mang tính chiến lược như trí tuệ nhân tạo, sản xuất chip, robot tiên tiến và thiết bị phục vụ quá trình chế tạo. Quy định mới cũng mở rộng sang đơn vị nằm trong “Danh sách Người dùng Quân sự cuối cùng” (Military End-User list), nhằm ngăn chặn nguy cơ công nghệ dân sự bị chuyển hướng sang phục vụ mục đích quân sự.

Thông báo này làm gia tăng sự bất định trong cuộc chiến thương mại Hoa Kỳ - Trung Quốc, chỉ vài tuần trước khi Tổng thống Donald Trump dự kiến gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị APEC tại Hàn Quốc.

Dù quy định mới không chỉ đích danh Trung Quốc, nhưng thực tế các công ty Trung Quốc và Nga chiếm số lượng áp đảo trong “danh sách đen”, chủ yếu bị cáo buộc hỗ trợ chương trình phát triển công nghệ quân sự. Đặc biệt, Trung Quốc với tốc độ tiến bộ nhanh trong lĩnh vực chip và AI những năm gần đây đã khiến Washington lo ngại, dẫn tới việc Huawei bị đưa vào danh sách cấm từ năm 2019 cùng hàng trăm công ty khác sau đó.

“Trong một thời gian dài, các lỗ hổng đã cho phép xuất khẩu những công nghệ có thể gây tổn hại đến an ninh quốc gia và lợi ích đối ngoại của Hoa Kỳ”, ông Jeffrey I. Kessler, Thứ trưởng Bộ Thương mại Hoa Kỳ phụ trách An ninh Công nghiệp, cho biết trong thông cáo.

NGUY CƠ LÁCH LUẬT

Một số chuyên gia và cố vấn chính sách từ lâu đã cảnh báo nguy cơ các công ty bị hạn chế lợi dụng mạng lưới công ty con và công ty liên kết để né tránh chế tài. Năm 2023, Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Hoa Kỳ từng công bố báo cáo cho rằng việc sử dụng “danh sách đen” chưa đủ hiệu quả, đồng thời kêu gọi cách tiếp cận mới – chính là biện pháp được ban hành tuần này.

Ví dụ nổi bật được nhắc tới là việc Huawei bán thương hiệu smartphone Honor cho một tập đoàn có sự tham gia của chính phủ Trung Quốc vào năm 2020, ngay sau khi Huawei bị đưa vào danh sách cấm. Đáng chú ý, Honor chưa bao giờ bị Hoa Kỳ đưa vào diện hạn chế. Báo cáo khác của Quốc hội nhận định trường hợp Huawei - Honor cho thấy cách doanh nghiệp Trung Quốc “tái cấu trúc để né tránh lệnh cấm xuất khẩu và đầu tư Hoa Kỳ”.

Trong tài liệu chính sách đi kèm thông báo, cơ quan kiểm soát xuất khẩu của Bộ Thương mại Hoa Kỳ bày tỏ lo ngại rằng “cách tiếp cận cũ có thể tạo điều kiện cho các chiêu trò né tránh, như việc lập ra công ty nước ngoài mới để né tránh danh sách đen”.

Theo Bộ Thương mại Hoa Kỳ, quy định mở rộng bao phủ cả công ty con của các doanh nghiệp trong danh sách sẽ có hiệu lực ngay lập tức từ tuần này. Một số công ty được hưởng thời hạn miễn trừ 60 ngày trước khi quy định chính thức áp dụng.