Đưa AI, cảm biến và dữ liệu vào bài toán nông nghiệp của Đồng bằng sông Cửu Long

Tại Diễn đàn Thanh niên INSPIRE Mekong 2026 vừa qua ở Đại học Cần Thơ, 15 đội dự án đã giới thiệu các sản phẩm nguyên mẫu được phát triển từ những vấn đề thực tế của địa phương. Trong đó, nhiều giải pháp tập trung vào việc đưa công nghệ vào sản xuất nông nghiệp.

ĐƯA AI VÀ CẢM BIẾN VÀO THEO DÕI ĐẤT, TRUY XUẤT NÔNG SẢN

Một trong những hướng tiếp cận đáng chú ý là sử dụng cảm biến kết hợp AI để thu thập và xử lý dữ liệu phục vụ sản xuất.

Đội Soil Rhythm phát triển giải pháp kết hợp cảm biến và AI để theo dõi sức khỏe đất, đồng thời tạo dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc nông sản. Ý tưởng bắt đầu từ việc nhận diện một vấn đề thực tế, nhưng nhóm gặp khoảng trống về kỹ thuật và phải mở rộng sang những lĩnh vực ngoài chuyên môn ban đầu để hoàn thiện giải pháp.

Cách tiếp cận này cho thấy công nghệ trong các dự án nông nghiệp không được xây dựng đơn thuần từ việc tìm một ứng dụng AI mới, mà xuất phát từ nhu cầu cần theo dõi, đo lường và quản lý một vấn đề cụ thể trong sản xuất.

Bên cạnh Soil Rhythm, các đội dự án khác cũng phát triển những giải pháp như theo dõi ruộng lúa bằng ảnh viễn thám, dự báo xâm nhập mặn, quản lý nhật ký canh tác, cảm biến theo dõi sức khỏe đất, tưới thông minh và truy xuất nguồn gốc nông sản.

Theo nội dung chương trình, 15 đội đã phát triển các sản phẩm nguyên mẫu và sau Demo Day, 5 đội được lựa chọn tiếp tục phát triển, thử nghiệm và kiểm chứng giải pháp trong thực tế theo mô hình Proof of Concept (PoC).

Một hướng khác là Azo-MAPP, với mô hình kết hợp hệ thống tưới tự động và nguồn phân sinh học từ bèo hoa dâu, hướng tới sử dụng nước hiệu quả và tuần hoàn dinh dưỡng. Thay vì đưa tất cả công nghệ có thể vào cùng một sản phẩm, nhóm phải lựa chọn những thành phần cần thiết và xác định những vấn đề cần được kiểm chứng trước.

TỪ CÔNG NGHỆ ĐẾN NHỮNG BÀI TOÁN THỰC TẾ CỦA MEKONG

Điểm đáng chú ý của các dự án là công nghệ được đặt sau bài toán thực tế. INSPIRE Mekong không bắt đầu bằng câu hỏi người trẻ có thể tạo ra công nghệ gì, mà từ việc xác định Đồng bằng sông Cửu Long đang gặp những vấn đề nào và công nghệ có thể được sử dụng để giải quyết ra sao.

Quá trình này bao gồm nhận diện vấn đề, học tập, đồng kiến tạo, phát triển nguyên mẫu, thử nghiệm, tiếp nhận phản hồi và hoàn thiện giải pháp, với sự tham gia của giảng viên, chuyên gia, doanh nghiệp, hợp tác xã và các bên liên quan tại địa phương.

Theo PGS.TS. Văn Phạm Đăng Trí, Viện trưởng Viện Mekong, Đại học Cần Thơ, nhiều sinh viên tham gia chương trình chưa có kinh nghiệm và thậm chí chuyên ngành học không trực tiếp liên quan tới sản phẩm họ phát triển. Tuy nhiên, thông qua quá trình học tập, thử nghiệm và làm việc với thực tế, các nhóm từng bước tạo ra những giải pháp dựa trên khoa học, bắt nguồn từ nhu cầu thực tiễn và có khả năng tiếp tục được kiểm chứng, hoàn thiện.

Từ những dự án này, một nguyên tắc được đặt ra khá rõ: đổi mới sáng tạo không nằm ở việc đưa càng nhiều công nghệ vào một sản phẩm, mà ở việc lựa chọn công nghệ phù hợp với vấn đề cần giải quyết.

Đây cũng là bước chuyển từ những ý tưởng công nghệ trong giảng đường sang các bài toán cụ thể của sản xuất và đời sống tại Đồng bằng sông Cửu Long. Với nông nghiệp, những dữ liệu thu được từ cảm biến, ảnh viễn thám hay quá trình canh tác có thể trở thành cơ sở để theo dõi đất, nước, cây trồng và nguồn gốc nông sản; trong khi AI được thử nghiệm như một công cụ hỗ trợ phân tích và xử lý những dữ liệu đó.

Tuy nhiên, để các nguyên mẫu tiếp tục được đưa vào thực tế, các đội dự án vẫn cần địa điểm thử nghiệm, dữ liệu, nguồn lực kỹ thuật, doanh nghiệp đối tác và các chương trình hỗ trợ phù hợp. Đây là những nguồn lực được các đại diện thanh niên xác định là cần thiết sau khi chương trình kết thúc.

Theo ông Mã Văn Hồng, Giám đốc Hợp tác xã Nông Ngư Hòa Đê, kiến thức chuyên môn hay khả năng sử dụng công nghệ mới chỉ là một phần; người lao động trẻ còn cần khả năng hiểu vấn đề, hợp tác, sẵn sàng học hỏi, thích ứng và có trách nhiệm theo đuổi công việc đến cùng.