Đề xuất cơ chế để doanh nghiệp công nghệ nhận nhiệm vụ chiến lược quốc gia

Tại phiên họp chuyên đề về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì, các đại biểu tập trung thảo luận về cơ chế, chính sách, điểm nghẽn nào cần tháo gỡ ngay để rút ngắn thời gian từ nghiên cứu đến sản phẩm và thị trường, đặc biệt là cơ chế tài chính đặc thù cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. 

Thủ tướng nêu rõ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phải trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế, xã hội, là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 2 con số, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh và năng lực tự chủ quốc gia.

Thủ tướng cũng yêu cầu tập trung nguồn lực cho một số bài toán lớn, công nghệ lõi, sản phẩm chiến lược có khả năng dẫn dắt; gắn nhiệm vụ quốc gia với thế mạnh vùng, địa phương và chuỗi giá trị toàn cầu; kiên quyết khắc phục đầu tư dàn trải, trùng lặp, kém hiệu quả.

Doanh nghiệp được xác định có vai trò trung tâm. Doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định bài toán, lựa chọn công nghệ, đầu tư, thử nghiệm và phát triển thị trường; viện, trường gắn nghiên cứu với nhu cầu đặt hàng; Nhà nước kiến tạo thể chế, tiêu chuẩn, môi trường thử nghiệm và thị trường ban đầu phù hợp.

CẦN ĐI TỪ DANH MỤC CÔNG NGHỆ TỚI CƠ CHẾ GIAO NHIỆM VỤ

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ CMC cho rằng Việt Nam đã có định hướng đúng khi xác định nhóm công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và xây dựng khung kiến trúc.

Theo ông, khung kiến trúc có thể đóng vai trò công cụ định hướng. Còn với công nghệ lõi và công nghệ chiến lược, việc xác định từ 11 công nghệ lõi, sau đó điều chỉnh còn 10 công nghệ lõi, về cơ bản là hướng đi phù hợp.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất hiện nay nằm ở khâu triển khai.

Ông Nguyễn Trung Chính cho biết CMC là một trong bảy doanh nghiệp được lựa chọn đồng hành cùng Chính phủ trong quá trình triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Dù vậy, theo ông Chính, thách thức hiện nay là việc định hình vai trò cụ thể cho từng doanh nghiệp đối với mỗi mũi nhọn công nghệ vẫn cần được làm rõ hơn.

Theo Chủ tịch CMC, trong khi lĩnh vực bán dẫn đã bước đầu được định vị tương đối cụ thể, các công nghệ khác hiện vẫn chưa có sự phân công rõ ràng. Danh mục sản phẩm, nhiệm vụ rất lớn, số lượng doanh nghiệp tham gia cũng nhiều, nên cần có cơ chế đủ rõ để lựa chọn và giao việc.

Từ thực tế đó, Chủ tịch CMC đề xuất với mỗi công nghệ chiến lược, cơ quan quản lý cần xác định rõ các nhiệm vụ cụ thể cần thực hiện. Trên cơ sở đó, tổ chức tuyển chọn doanh nghiệp phù hợp để giao nhiệm vụ. Đây là điều kiện tiên quyết để tháo gỡ khó khăn hiện nay và chuyển các cam kết thành hành động cụ thể.

Theo ông Chính, Việt Nam không thiếu hoàn toàn nguồn lực cho khoa học công nghệ. Điểm nghẽn nằm ở chỗ nguồn lực tài chính đã có nhưng việc giải ngân gặp khó. Khó khăn chủ yếu nằm ở cơ chế lựa chọn và giao nhiệm vụ. 

Chủ tịch CMC cũng cho rằng khi xây dựng chiến lược phát triển công nghệ chiến lược, việc lựa chọn cần dựa trên năng lực, điều kiện và đặc thù của từng ngành, từng địa phương.

MỖI DOANH NGHIỆP CÓ THỂ ĐẢM NHẬN VAI TRÒ THEO THẾ MẠNH CỦA MÌNH

Theo ông Chính, một câu hỏi quan trọng là ai sẽ triển khai các công nghệ chiến lược. Câu trả lời, theo ông, gắn liền với mô hình doanh nghiệp công nghệ quốc gia.

Ông dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã hình thành các doanh nghiệp công nghệ có vai trò dẫn dắt trong những lĩnh vực trọng yếu. Tại Trung Quốc, Huawei được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng liên quan đến công nghệ cao. Tại Hàn Quốc, Samsung cũng là một trong những doanh nghiệp giữ vai trò then chốt trong chiến lược phát triển công nghệ quốc gia. Từ đó, ông đề xuất Chính phủ sớm xây dựng cơ chế tuyển chọn và giao nhiệm vụ rõ ràng cho các doanh nghiệp công nghệ có năng lực.

Với CMC, ông cho biết tập đoàn đã đăng ký tham gia hai nhiệm vụ quốc gia là Cloud và AI. 

Trong lĩnh vực bán dẫn, ông cho biết CMC đã trao đổi với Viettel về định hướng phân vai theo thế mạnh. Theo đó, Viettel có thể tập trung vào sản xuất, còn CMC sẽ tập trung vào thiết kế chip. Doanh nghiệp hiện đã sẵn sàng về năng lực thiết kế và có thể hợp tác với các đối tác quốc tế trong các công đoạn sản xuất theo thông lệ của chuỗi giá trị toàn cầu. “Mỗi doanh nghiệp có thể đảm nhận một vai trò khác nhau theo thế mạnh của mình”, ông Chính chia sẻ.

Chủ tịch CMC nhấn mạnh, khi được giao nhiệm vụ, doanh nghiệp phải cam kết hoàn thành. Ngược lại, Nhà nước cần có cơ chế hậu kiểm. Ví dụ, nếu sau 18 tháng doanh nghiệp không hoàn thành nhiệm vụ, cần xác định rõ sẽ xử lý ra sao. Nếu hoàn thành tốt, doanh nghiệp cũng cần được hưởng các cơ chế khuyến khích tương xứng.

Ông cũng đề xuất thúc đẩy mạnh hơn mô hình hợp tác công tư trong công nghệ thông tin. Thời gian qua, một số dự án quy mô rất lớn đã được giao cho doanh nghiệp triển khai. Với lĩnh vực công nghệ thông tin, ông mong muốn có những chương trình tương tự, dù quy mô 1 tỷ hay 5 tỷ USD.

“Nếu được giao nhiệm vụ và tạo điều kiện triển khai, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành những doanh nghiệp công nghệ tầm cỡ như Huawei hay Samsung trong tương lai”, ông Chính nói.