Công nghệ số – “đôi chân thứ hai” giúp người khuyết tật hòa nhập và thoát nghèo thông tin

Công nghệ số đang tạo ra một cuộc cách mạng thầm lặng nhưng mạnh mẽ đối với các nhóm yếu thế, đặc biệt là người khuyết tật. Không chỉ mở ra cơ hội sinh kế mới, công nghệ còn góp phần phá vỡ các rào cản về không gian, thông tin và vị thế xã hội – những yếu tố vốn khiến người khuyết tật dễ rơi vào vòng xoáy nghèo đói đa chiều và bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển số.

Chia sẻ tại Hội thảo “Tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro của công nghệ số đối với các nhóm dân cư trong xã hội” mới đây, bà Nguyễn Hồng Oanh, Giám đốc Trung tâm Hành động vì sự phát triển cộng đồng (IDEA), cho biết trong gần 20 năm làm việc với người khuyết tật, đặc biệt là phụ nữ khuyết tật, bà chứng kiến rõ tác động ngày càng sâu rộng của công nghệ số đối với cuộc sống của nhóm đối tượng này.

CÔNG NGHỆ SỐ: TỪ CÔNG CỤ HỖ TRỢ ĐẾN ĐỘNG LỰC HÒA NHẬP

Theo bà Nguyễn Hồng Oanh, công nghệ số không còn đơn thuần là một công cụ, mà đã trở thành “đôi chân thứ hai” giúp người khuyết tật tiếp cận thị trường lao động và xã hội. Nhiều công việc mới phù hợp với đặc thù sức khỏe đã mở ra, như dán nhãn dữ liệu, quản trị fanpage, thiết kế đồ họa, kinh doanh thương mại điện tử hay bán hàng online.

“Trong vài năm gần đây, nhiều bạn khuyết tật mà IDEA hỗ trợ đã tận dụng công nghệ số để tạo sinh kế ổn định. Thu nhập được cải thiện rõ rệt, đời sống kinh tế có những thay đổi tích cực”, bà Oanh chia sẻ.

Không chỉ tạo việc làm, công nghệ số còn góp phần xóa bỏ rào cản địa lý – một trong những nguyên nhân lớn khiến người khuyết tật bị cô lập. Với internet, những người khuyết tật vận động, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, có thể quản lý gian hàng online, giao tiếp xã hội, kết nối bạn bè và mở rộng các mối quan hệ.

“Thậm chí, có những câu chuyện hạnh phúc cá nhân được hình thành từ không gian mạng, điều mà trước đây người khuyết tật rất khó có được”, bà Oanh nói.

GIẢM NGHÈO THÔNG TIN, NÂNG CAO VỊ THẾ XÃ HỘI

Một tác động quan trọng khác của công nghệ số là giảm nghèo thông tin cho người khuyết tật. Nhờ các nền tảng học trực tuyến và nguồn thông tin phong phú trên internet, họ có thể tiếp cận kiến thức, nâng cao kỹ năng, cập nhật thông tin về y tế, giáo dục, việc làm – những lĩnh vực vốn khó tiếp cận trong môi trường truyền thống.

Theo bà Nguyễn Hồng Oanh, công nghệ số không còn đơn thuần là một công cụ, mà đã trở thành “đôi chân thứ hai” giúp người khuyết tật tiếp cận thị trường lao động và xã hội. Nhiều công việc mới phù hợp với đặc thù sức khỏe đã mở ra, như dán nhãn dữ liệu, quản trị fanpage, thiết kế đồ họa, kinh doanh thương mại điện tử hay bán hàng online.

Không chỉ tạo việc làm, công nghệ số còn góp phần xóa bỏ rào cản địa lý – một trong những nguyên nhân lớn khiến người khuyết tật bị cô lập. Với internet, những người khuyết tật vận động, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, có thể quản lý gian hàng online, giao tiếp xã hội, kết nối bạn bè và mở rộng các mối quan hệ.

“Thậm chí, có những câu chuyện hạnh phúc cá nhân được hình thành từ không gian mạng, điều mà trước đây người khuyết tật rất khó có được”, bà Oanh nói.

Khi làm chủ công nghệ và tự chủ tài chính, người khuyết tật không còn là đối tượng phụ thuộc, mà trở thành người đóng góp cho gia đình và cộng đồng. Điều này giúp nâng cao tiếng nói và vị thế xã hội, tạo ra sự thay đổi tích cực trong cách nhìn nhận của xã hội đối với người khuyết tật.

Bên cạnh đó, công nghệ số còn đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối và hỗ trợ tinh thần. Các mạng lưới chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm y tế, việc làm, cũng như các cộng đồng trực tuyến giúp người khuyết tật không còn đơn độc, tăng khả năng tự tin và hòa nhập.

CÔNG NGHỆ ĐI CÙNG CHÍNH SÁCH HÒA NHẬP, ĐỂ NGƯỜI KHUYẾT TẬT KHÔNG BỊ BỎ LẠI

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Hồng Oanh, công nghệ số cũng đặt ra không ít thách thức đối với người khuyết tật. Rào cản lớn nhất hiện nay là khả năng tiếp cận thiết bị và hạ tầng. Nhiều người không đủ điều kiện kinh tế để mua smartphone, máy tính hay chi trả cho đường truyền internet ổn định, đặc biệt ở vùng nông thôn, miền núi.

Bên cạnh đó là khoảng trống về kỹ năng và kiến thức số. Trình độ học vấn hạn chế, thiếu kỹ năng số cơ bản khiến nhiều người khuyết tật gặp khó khăn trong việc sử dụng công nghệ một cách an toàn và hiệu quả.

“Một rào cản rất lớn khác là nỗi lo sợ bị lừa đảo, bị lợi dụng về tiền bạc, tình cảm hay bị xâm hại trên không gian mạng. Khi chưa được trang bị kiến thức và kỹ năng số, nỗi sợ này khiến nhiều người chọn cách không tiếp cận công nghệ, dù họ có nhu cầu”, bà Oanh nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), chuyên gia trong lĩnh vực quản trị nhà nước và chính sách công, việc tồn tại song song giữa cơ hội và rào cản đang khiến một bộ phận người khuyết tật có nguy cơ bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số. Các rủi ro như lừa đảo trực tuyến không chỉ xảy ra với người khuyết tật, nhưng với nhóm yếu thế, hậu quả thường nghiêm trọng hơn.

Từ thực tiễn trên, các chuyên gia cho rằng để công nghệ số thực sự trở thành công cụ giảm nghèo thông tin và thúc đẩy hòa nhập, cần có chính sách tiếp cận công nghệ mang tính bao trùm, chú trọng hỗ trợ thiết bị, hạ tầng, đào tạo kỹ năng số an toàn cho người khuyết tật, đặc biệt ở vùng khó khăn.

Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi không ai bị bỏ lại phía sau. Với người khuyết tật, công nghệ không chỉ là tiến bộ kỹ thuật, mà là chìa khóa mở ra cánh cửa hòa nhập, tự chủ và phát triển bền vững trong xã hội số.