Con sóng AI đang bào mòn lợi nhuận Apple

Trong nhiều năm, Apple gần như thống trị tuyệt đối chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. Với quy mô khổng lồ, khả năng thiết kế vượt trội và sức mua hàng trăm tỷ USD mỗi năm, Apple luôn ở vị thế “kẻ ra luật”, buộc các nhà cung ứng châu Á phải chạy theo từng yêu cầu khắt khe của mình.

Nhưng trật tự đó đang thay đổi nhanh chóng khi làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ trên toàn cầu.

APPLE KHÔNG CÒN LÀ “KHÁCH HÀNG QUYỀN LỰC NHẤT” CỦA CHUỖI CUNG ỨNG

Theo Wall Street Journal, các công ty AI – từ OpenAI, Google, Meta cho tới Microsoft và Nvidia – đang đổ hàng trăm tỷ USD vào việc xây dựng trung tâm dữ liệu, máy chủ AI và hạ tầng tính toán hiệu năng cao. Họ sẵn sàng chi tiền lớn cho chip xử lý, bộ nhớ, cáp quang, vật liệu bán dẫn và các linh kiện chuyên dụng. Điều này khiến nguồn cung các linh kiện then chốt trở nên khan hiếm, đồng thời làm thay đổi cán cân quyền lực trong ngành bán dẫn và điện tử.

Theo các nhà phân tích, lần đầu tiên sau nhiều năm, Apple không còn là “khách hàng số một” mà mọi nhà cung ứng phải ưu tiên bằng mọi giá.

“Apple chắc chắn đang bị ép chặt từ nhiều phía”, ông Sravan Kundojjala, chuyên gia phân tích của SemiAnalysis, nhận định. “Trong cuộc đua giành linh kiện, các công ty AI hiện sẵn sàng trả giá cao hơn và cam kết dài hạn hơn”.

Một dấu mốc mang tính biểu tượng là việc Nvidia – nhà sản xuất chip AI hàng đầu thế giới – vượt Apple để trở thành khách hàng lớn nhất của TSMC, hãng gia công chip tiên tiến số một toàn cầu. Thông tin này được chính CEO Nvidia Jensen Huang xác nhận trong một cuộc trò chuyện gần đây. Trước đó, Apple từng giữ vị trí khách hàng lớn nhất của TSMC trong nhiều năm liên tiếp, nhờ nhu cầu khổng lồ từ iPhone và iPad.

Sự thay đổi này khiến Apple không chỉ đối mặt với chi phí linh kiện tăng cao, mà còn mất dần lợi thế trong việc “đặt hàng trước, ép giá sau” – một chiến lược từng giúp hãng duy trì biên lợi nhuận thuộc hàng cao nhất ngành điện tử tiêu dùng.

Ngay trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh gần đây, CEO Tim Cook đã thừa nhận Apple đang gặp khó khăn về nguồn cung chip và chứng kiến giá bộ nhớ tăng mạnh. Dù Apple ghi nhận doanh số iPhone vượt kỳ vọng và lợi nhuận kỷ lục, cổ phiếu công ty vẫn giao dịch đi ngang – phản ánh nỗi lo của nhà đầu tư về áp lực chi phí trong thời gian tới.

BỘ NHỚ TĂNG GIÁ “CHƯA TỪNG CÓ” VÀ BÀI TOÁN LỢI NHUẬN CỦA IPHONE

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất mà Apple đang đối mặt nằm ở bộ nhớ – linh kiện cốt lõi trong mọi thiết bị điện tử, từ smartphone cho tới máy chủ AI.

Theo ông Mike Howard, chuyên gia phân tích của TechInsights, tốc độ tăng giá bộ nhớ hiện nay là “chưa từng có tiền lệ”. Cả hai loại bộ nhớ quan trọng nhất đều tăng mạnh. DRAM là bộ nhớ giúp thiết bị chạy ứng dụng nhanh và NAND là bộ nhớ lưu trữ dữ liệu như ảnh, video và ứng dụng.

TechInsights ước tính, đến cuối năm nay, giá DRAM sẽ tăng gấp 4 lần so với mức năm 2023, trong khi giá NAND sẽ tăng hơn 3 lần. Nguyên nhân chính là nhu cầu khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu AI, nơi cần lượng bộ nhớ gấp nhiều lần so với thiết bị tiêu dùng thông thường.

Điều này tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất iPhone. Theo tính toán của Howard, riêng chi phí DRAM và NAND trên iPhone 18 bản tiêu chuẩn (dự kiến ra mắt mùa thu năm nay) có thể cao hơn 57 USD so với iPhone 17 hiện tại. Với một sản phẩm có giá bán lẻ 799 USD, mức tăng này đủ lớn để bào mòn đáng kể biên lợi nhuận – vốn là niềm tự hào lâu nay của Apple.

Trước đây, Apple có thể dùng sức mua khổng lồ để ép các nhà sản xuất bộ nhớ như Samsung Electronics hay SK Hynix giảm giá. Công ty thậm chí có quyền đàm phán giá hàng tuần, hoặc ngừng mua hoàn toàn nếu không hài lòng. Để tăng đòn bẩy, Apple từng tích trữ bộ nhớ với số lượng lớn – điều khá hiếm hoi với CEO Tim Cook, người nổi tiếng với triết lý “tối giản tồn kho” nhằm tối ưu dòng tiền.

Nhưng hiện tại, các nhà sản xuất bộ nhớ đang ở thế thượng phong. Các công ty AI không chỉ trả giá cao hơn mà còn sẵn sàng ký hợp đồng dài hạn, đặt cọc trước và cam kết mua số lượng lớn trong nhiều năm. Điều này khiến Apple khó duy trì chiến thuật ép giá như trước.

Không chỉ bộ nhớ, các nguồn lực kỹ thuật cũng đang bị phân tán. Các nhà khoa học vật liệu từng tập trung nghiên cứu kính hiển thị mỏng, nhẹ và bền cho smartphone nay phải chia thời gian cho kính chuyên dụng dùng trong đóng gói chip AI cao cấp. Các nhà sản xuất cảm biến, linh kiện bên trong iPhone cũng tìm thấy cơ hội mới từ những công ty AI đang phát triển phần cứng riêng.

APPLE ĐANG CÓ NHỮNG KẾ HOẠCH GÌ VỚI AI?

Trước làn sóng chi phí tăng cao, Apple đứng trước hai lựa chọn quen thuộc: tăng giá sản phẩm hoặc điều chỉnh cấu hình để bảo toàn lợi nhuận.

Theo các nhà phân tích, Apple khó có khả năng tăng giá niêm yết của iPhone thế hệ mới so với iPhone 17 có cấu hình tương đương. Tuy nhiên, hãng hoàn toàn có thể tiếp tục chiến lược “đẩy khách hàng lên phiên bản cao hơn”.

Một ví dụ điển hình là việc Apple đã loại bỏ tùy chọn 128 GB trên dòng iPhone Pro từ năm ngoái. Người dùng buộc phải bắt đầu từ 256 GB với mức giá cao hơn 100 USD – trong khi chi phí bộ nhớ tăng thêm cho Apple thấp hơn rất nhiều. Đây là một trong những mảng lợi nhuận béo bở nhất của hãng.

Theo ông Craig Moffett, nhà phân tích của Moffett Nathanson, Apple có thể lặp lại chiến lược này trong năm nay để bù đắp chi phí linh kiện leo thang, thay vì công khai tăng giá sản phẩm.

Ở cấp độ chiến lược dài hạn, Apple cũng đang xem xét đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Khi TSMC ngày càng bận rộn với các đơn hàng AI từ Nvidia và các “ông lớn” khác, Apple được cho là đang nghiên cứu khả năng chuyển một số bộ xử lý cấp thấp sang các nhà gia công khác – điều từng khó tưởng tượng trong quá khứ.