Cạnh tranh bán dẫn ngày càng gay gắt, Việt Nam cần xác định hướng đi của mình

Sau hai thập kỷ tăng trưởng nhanh và ổn định, ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu năm 2024 tiếp tục tăng tốc, đạt giá trị gần 600 tỷ USD, và dự kiến sẽ đạt con số 1 nghìn tỷ USD trong khoảng 5 năm tới. Theo ông Andrew Goh, Phó chủ tịch toàn cầu kiêm Tổng giám đốc Lam Research Đông Nam Á; Phó chủ tịch Hội đồng cố vấn cấp cao của SEMI SEA Lam Research, có ba làn sóng chính thúc đẩy sự tăng trưởng của ngành công nghiệp bán dẫn. 

Làn sóng thứ nhất là Internet vạn vật (IoT), mà thế giới hiện đã bắt đầu trải nghiệm. Làn sóng thứ hai là AI, đang ở giai đoạn khởi đầu nhưng sẽ đóng vai trò chủ đạo trong việc đạt mốc 1 nghìn tỷ USD. Làn sóng thứ ba là điện toán lượng tử. Các quốc gia như Hoa Kỳ đang đầu tư mạnh mẽ để chuẩn bị cho tương lai lượng tử này.

CUỘC ĐUA BÁN DẪN ĐÔNG NAM Á: VIỆT NAM Ở ĐÂU GIỮA MALAYSIA, SINGAPORE VÀ THÁI LAN? 

Tại Việt Nam, ông Andrew Goh cho rằng các lĩnh vực thiết kế vi mạch tích hợp (IC) và lĩnh vực lắp ráp, kiểm thử (assembly and test) đang rất phát triển. Tuy vậy, chuyên gia của Lam Research cho rằng trong vòng 6 năm tới, Việt Nam cần xác định hướng đi của mình trong hệ sinh thái này.

Ông đặt câu hỏi “Liệu Việt Nam sẽ tập trung vào sản xuất wafer, đóng gói tiên tiến, công nghệ 3D, hay thậm chí là phát triển chất nền để đáp ứng các thiết kế chip phức tạp hơn?”. Theo ông Andrew Goh, đây là những quyết định quan trọng cần cân nhắc, bởi một số lĩnh vực đã trở nên cạnh tranh gay gắt và Việt Nam cần xác định đâu là điểm mạnh của mình.

Hiện tại, mỗi quốc gia ở Đông Nam Á đang có một lĩnh vực trọng tâm riêng trong ngành bán dẫn. Đông Nam Á cũng là khu vực xuất khẩu chất bán dẫn lớn thứ hai thế giới, chiếm 22,5% thị phần toàn cầu.

Trong bức tranh chung đó, Việt Nam đang nổi lên với vai trò quan trọng nhờ sở hữu nền tảng vững chắc gồm các công ty thiết kế không xưởng (fabless) và các dịch vụ sản xuất điện tử (EMS). Xuất khẩu phần cứng và thiết bị điện tử hiện chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Lam Research cho biết thị trường bán dẫn của Việt Nam được dự báo sẽ đạt tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 11,6% trong giai đoạn 2023–2027.

Tuy vậy, bên cạnh Việt Nam, các quốc gia khác trong khu vực cũng đang đẩy mạnh vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Thái Lan ghi nhận tổng vốn đầu tư vào sản xuất bán dẫn đạt 800 tỷ baht trong năm 2023, đang kỳ vọng các khoản đầu tư liên quan đến xe điện (EV) và các lĩnh vực liên quan đạt hơn 200 tỷ baht (tương đương 5,5 tỷ USD).

Malaysia nắm giữ 13% sản lượng kiểm định và đóng gói bán dẫn toàn cầu, chiếm 7% thị phần toàn cầu và đã thành lập lực lượng chuyên trách ngành bán dẫn. Singapore đóng góp 5% công suất sản xuất wafer toàn cầu, chiếm 11% thị phần thị trường bán dẫn thế giới, đặc biệt nắm giữ 20% thị phần toàn cầu trong lĩnh vực sản xuất thiết bị bán dẫn.

Tại Philippines, ngành công nghiệp bán dẫn và điện chiếm hơn 60% tổng kim ngạch xuất khẩu, thể hiện tầm quan trọng chiến lược của ngành đối với nền kinh tế.

Trong khi đó, Indonesia đã xác định điện tử là ngành thiết yếu trong sáng kiến “Indonesia 4.0”, đồng thời tích hợp AI và bán dẫn vào khuôn khổ kinh tế số quốc gia từ năm 2023. Các động thái này cho thấy Đông Nam Á đang trở thành trung tâm chiến lược mới trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

MỤC TIÊU 300 CÔNG TY THIẾT KẾ, BA NHÀ MÁY SẢN XUẤT CHIP, 20 CƠ SỞ ĐÓNG GÓI CỦA VIỆT NAM

Việt Nam hiện có trên 60 doanh nghiệp thiết kế vi mạch, hơn 6.000 kỹ sư thiết kế, và gần 12 tỷ USD vốn FDI trong lĩnh vực bán dẫn. Theo ông Andrew Goh, chiến lược phát triển ngành bán dẫn của Việt Nam đang được triển khai theo lộ trình rõ ràng để từng bước trở thành cường quốc trong lĩnh vực này.

Ở thời điểm hiện tại, ngành bán dẫn trong nước đang ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ với sự tham gia của các doanh nghiệp lớn như FPT và Viettel. Việt Nam cũng đang thu hút đầu tư từ các tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới như Samsung, Infineon, Intel, Qualcomm và Renesas Electronics. Hệ sinh thái hỗ trợ cho ngành bao gồm Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt - Mỹ, Quỹ Phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam cùng với các sự kiện chuyên ngành như SEMIExpo Vietnam do SEMI SEA tổ chức.

Trong Giai đoạn 1 (từ nay đến năm 2030), Việt Nam đặt mục tiêu trở thành trung tâm toàn cầu về nhân lực bán dẫn, đồng thời xây dựng năng lực nền tảng trên toàn chuỗi giá trị bao gồm nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đóng gói và kiểm định. Việt Nam sẽ tận dụng lợi thế về địa chính trị và nguồn nhân lực để thu hút đầu tư, với mục tiêu đến năm 2030 thành lập 100 công ty thiết kế, một nhà máy sản xuất chip quy mô nhỏ, và 10 cơ sở đóng gói - kiểm định, mang lại doanh thu trên 25 tỷ USD mỗi năm.

Giai đoạn 2 (2030–2040) hướng tới việc đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm bán dẫn và điện tử toàn cầu hàng đầu. Mục tiêu là xây dựng ít nhất 200 công ty thiết kế, hai nhà máy sản xuất chip và 15 cơ sở đóng gói - kiểm định, với doanh thu ngành dự kiến vượt 50 tỷ USD mỗi năm.

Giai đoạn 3 (2040–2050), Việt Nam kỳ vọng sẽ nằm trong nhóm các quốc gia dẫn đầu về bán dẫn, làm chủ công nghệ nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời chiếm ưu thế trong các phân khúc quan trọng của chuỗi cung ứng bán dẫn. Dự kiến sẽ đạt được mục tiêu 300 công ty thiết kế, ba nhà máy sản xuất chip và 20 cơ sở đóng gói - kiểm định, với tổng doanh thu hằng năm vượt mốc 100 tỷ USD.

“Đây là một lộ trình tham vọng nhưng có cơ sở, phản ánh tầm nhìn dài hạn của Việt Nam trong lĩnh vực chiến lược này”, ông Andrew Goh cho biết; đồng thời, ông Andrew Goh chỉ rõ chiến lược phát triển ngành bán dẫn của Việt Nam cần được xây dựng dựa trên năm trụ cột trọng yếu nhằm tạo nền tảng vững chắc và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. 

Thứ nhất, Việt Nam tập trung vào phát triển các dòng chip chuyên dụng để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường và tạo lợi thế cạnh tranh riêng biệt. 

Thứ hai, thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp điện tử, một lĩnh vực có mối liên hệ chặt chẽ và đóng vai trò hỗ trợ quan trọng cho hệ sinh thái bán dẫn.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực và tài năng, nhằm đảm bảo nguồn cung lao động chất lượng cao phục vụ cho các khâu từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất. 

Thứ tư, Việt Nam chú trọng thu hút đầu tư, đặc biệt là từ các tập đoàn công nghệ toàn cầu, nhằm huy động nguồn lực về tài chính, công nghệ và kinh nghiệm quản lý. 

Thứ năm, chiến lược bảo vệ môi trường và hợp tác quốc tế, với định hướng phát triển ngành bán dẫn theo hướng xanh, bền vững và gắn kết với chuỗi giá trị toàn cầu.