Báo chí thời số hóa: 3 trụ cột trong truyền thông chính sách

Tại chương trình tập huấn do Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) phối hợp với Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) tổ chức mới đây, bà Sinwon Park, Giám đốc Quốc gia, Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam đã nhấn mạnh rằng trong bối cảnh kinh tế đang thay đổi nhanh chóng do các yếu tố nhân khẩu học, công nghệ và quá trình chuyển đổi số, vai trò của báo chí trong việc giúp công chúng hiểu được những biến đổi này rất quan trọng. 

BÁO CHÍ GIỮ VAI TRÒ THEN CHỐT TRONG TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH LAO ĐỘNG VÀ AN SINH XÃ HỘI 

“Chính báo chí là lực lượng định hình đối thoại công khai xung quanh các thay đổi đó. Việc đưa tin có chất lượng sẽ giúp giảm bớt hiểu lầm và mở ra không gian cho sự tham gia có ý nghĩa vào các cuộc thảo luận chính sách, đặc biệt khi đề cập đến những vấn đề phức tạp như bảo trợ xã hội, an ninh thu nhập và tương lai của việc làm”, bà Sinwon Park nói.

Theo Giám đốc Quốc gia ILO, phía sau các chính sách về lương hưu, bảo hiểm xã hội và nền tảng kinh tế số là những con người và gia đình thực sự bị ảnh hưởng trực tiếp. Chương trình tập huấn đã giúp các nhà báo hiểu sâu hơn về những chuyển biến sâu sắc đang định hình lại thị trường lao động Việt Nam, bao gồm già hóa dân số, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và sự phát triển của hình thức làm việc qua nền tảng số.

Bà Hoàng Thị Bích Hạnh, Thường trực Trung tâm Hỗ trợ Chuyển đổi số Báo chí, khẳng định báo chí phải là kênh chủ lực cho truyền thông chính sách, bởi lẽ chỉ có báo chí mới đảm bảo thông tin được kiểm chứng, xác thực và trung thực khi cung cấp đến người dân. Theo bà Hạnh, thông tin trên mạng xã hội hay các nguồn tin không chính thống thường chưa được kiểm chứng. Vì vậy, bất kỳ chính sách nào muốn tiếp cận người dân một cách chính xác đều cần kênh báo chí làm trụ cột.

BA VAI TRÒ CHÍNH CỦA BÁO CHÍ TRONG TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH

Bà xác định báo chí có ba vai trò trọng tâm trong việc truyền thông chính sách, với mục tiêu chung là giúp chính sách đến đúng người, đúng nhu cầu và đúng cách thực hiện.

Vai trò thứ nhất là làm cầu nối. Báo chí cung cấp nguồn thông tin đáng tin cậy, giúp người lao động nhận diện đúng bản chất của các chính sách. Khi một chính sách còn đang ở giai đoạn chuẩn bị, chưa ban hành, mạng xã hội đã tràn ngập các thông tin liên quan — nhưng chưa được kiểm chứng. Báo chí có lợi thế vượt trội ở đây là khả năng cung cấp thông tin chính xác, đáng tin cậy hơn hẳn.

Vai trò thứ hai là giám sát việc thực thi chính sách. Báo chí phản ánh quá trình thực thi, chỉ ra những bất cập và theo dõi trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

Khi một chính sách được ban hành nhưng có những vướng mắc trong triển khai, hoặc khi người sử dụng lao động không tuân thủ đúng các quy định đã được ban hành, báo chí chính là kênh giám sát hữu hiệu để bảo vệ quyền lợi người lao động. Đồng thời, báo chí cũng có vai trò độc lập trong việc bảo vệ cả phía người sử dụng lao động — đứng ở hai phía một cách khách quan.

Vai trò thứ ba là tạo diễn đàn đối thoại. Báo chí tạo ra không gian để tham vấn, lắng nghe và phản hồi từ nhiều phía. Không có chính sách nào ra đời đã làm thỏa mãn tất cả các bên ngay lập tức, và báo chí chính là kênh tiếp nhận thông tin từ đa chiều để tổ chức các diễn đàn, đề xuất giải pháp. Các cơ quan xây dựng chính sách cũng phải tiếp nhận những phản ánh từ báo chí để điều chỉnh, hoàn thiện chính sách cho phù hợp hơn với thực tiễn.

Trong thời đại số, thông tin chính sách cần đảm bảo bốn yếu tố: kịp thời, đúng, đủ và dễ hiểu. Kịp thời có nghĩa là phóng viên phải tiếp cận thông tin ngay từ giai đoạn đầu khi chính sách đang được xây dựng. Đúng là đảm bảo nội dung chuyển tải đến công chúng phải chính xác. Đủ là không để thiếu những phần thông tin mà người lao động đang thực sự cần. Dễ hiểu là viết theo văn phong đời thường, không dùng nguyên văn câu chữ từ luật vốn rất nặng nề và khó tiếp thu.

Gần 50 nhà báo và biên tập viên đến từ các cơ quan báo chí trung ương và địa phương đã được nâng cao năng lực đưa tin về lao động, tiền lương và an sinh xã hội thông qua chương trình tập huấn. Hoạt động tập huấn sẽ tiếp tục được duy trì thông qua chuỗi hội thảo trực tuyến theo chủ đề, mở rộng tới mạng lưới hơn 100 nhà báo.

Các hội thảo trực tuyến sẽ thường xuyên cập nhật những xu hướng mới của thị trường lao động, kinh nghiệm quốc tế và các nghiên cứu mới của ILO, với những chủ đề như bảo vệ người lao động trên nền tảng số, điều chỉnh hệ thống an sinh xã hội thích ứng với già hóa dân số, tác động của lương tối thiểu, và thúc đẩy truyền thông có trách nhiệm, dựa trên bằng chứng về chính sách lao động và xã hội.