Áp lực thưởng Tết của startup

Tết Nguyên đán 2026 đang đến gần, trong khi câu chuyện lương, thưởng cuối năm tiếp tục là mối quan tâm lớn của người lao động. Ở chiều ngược lại, không ít doanh nghiệp đang phải cân nhắc kỹ lưỡng bài toán dòng tiền trong giai đoạn thấp điểm kéo dài. Theo chuyên gia, khoảng cách giữa hai góc nhìn này chỉ có thể được thu hẹp bằng minh bạch và sự thấu hiểu lẫn nhau.

ÁP LỰC DÒNG TIỀN VÀ BÀI TOÁN QUẢN TRỊ DỊP TẾT

Những ngày cuối năm, khi nhu cầu chi tiêu cho sinh hoạt, đi lại và mua sắm tăng mạnh, nhiều người lao động vẫn đang chờ lương và thưởng Tết để chủ động kế hoạch tài chính gia đình. Trên mạng xã hội và tại các buổi tất niên, chủ đề “thưởng Tết” trở nên sôi động hơn bao giờ hết, phản ánh tâm lý mong chờ và không ít lo lắng khi thời điểm nghỉ lễ đã cận kề.

Theo số liệu được công bố tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 1/2026, tiền lương bình quân năm 2025 đạt 9,76 triệu đồng/tháng, tăng 11% so với năm trước; mức thưởng Tết bình quân đạt 8,69 triệu đồng/người, tăng 13%. Mức thưởng cao nhất ghi nhận lên tới 1,84 tỷ đồng/người.

Tuy nhiên, những con số bình quân này chưa phản ánh đầy đủ thực trạng tại nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, Startup, nơi việc chi trả lương, thưởng chưa đồng đều và không phải lúc nào cũng đúng kỳ vọng của người lao động.

Chia sẻ từ góc nhìn quản trị, bà Haley Phan, Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh, người có nhiều năm đảm nhiệm các vị trí quản lý cấp cao trong lĩnh vực công nghệ và giáo dục tại các tập đoàn đa quốc gia và startup, cho rằng sự khác biệt trong cảm nhận về Tết giữa người lao động và người điều hành là điều dễ hiểu.

“Với đa số người lao động, Tết là khoảng thời gian để mong chờ, để nghỉ ngơi và lo cho gia đình. Nhưng với người làm điều hành doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, tư vấn, Tết lại trùng với giai đoạn doanh thu thấp nhất trong năm”, bà Haley Phan nhận định.

Theo bà, trong các doanh nghiệp công nghệ B2B, tháng 1–2 dương lịch thường là thời điểm nhiều dự án rơi vào trạng thái “chờ”, do khách hàng tập trung tổng kết năm, quyết toán tài chính và nghỉ lễ Tết âm lịch. Sau Tết, hoạt động kinh doanh cũng chưa thể phục hồi ngay do “tháng Giêng là tháng ăn chơi”, nên nhiều quyết định mua sắm, ký kết hợp đồng vẫn bị trì hoãn.

“Các doanh nghiệp nước ngoài thường xem đây là đặc thù thị trường. Nhưng với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn mỏng hơn và khả năng dự phòng dòng tiền hạn chế, áp lực này thể hiện rất rõ”, bà Haley Phan nói.

“Một hậu bối của tôi mở Startup hồi đầu năm 2025, đến dịp 2/9 gặp tôi than thở và xin tư vấn về “tâm lý quản trị”. Cậu xót xa vì nghỉ lễ dài mà vẫn phải trả đủ lương. Tôi trêu: Mới 2/9 mà đã buồn, thì đến Tết âm lịch em sẽ còn đau lòng nhiều hơn. Rồi tôi nói nghiêm túc: Văn hóa thị trường là một sự thật cố hữu. Có những biến số mình không kiểm soát được. Vậy thì chỉ nên tập trung vào những gì mình kiểm soát được”.

ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT LÀ NIỀM TIN ĐỂ TIẾP TỤC ĐỒNG HÀNH CÙNG NHAU SAU KỲ NGHỈ DÀI NHẤT NĂM

Trong giai đoạn cận Tết, áp lực lớn nhất đối với đội ngũ điều hành là sự mất cân đối tạm thời giữa dòng tiền vào và dòng tiền ra. Doanh thu sụt giảm trong khi chi phí vẫn phải duy trì, thậm chí tăng cao đột biến, bao gồm lương, thưởng, phúc lợi cho người lao động và các khoản chi vận hành kinh doanh khác.

“Tiền vào nhỏ giọt, nhưng tiền ra thì không thể dừng. Đây là thời điểm người làm điều hành chịu áp lực tâm lý lớn nhất trong năm”, bà Haley Phan chia sẻ.

Bên cạnh đó, bà cũng thẳng thắn nhìn nhận một thực tế phổ biến tại nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ và Startups là năng suất lao động trước và sau Tết thường giảm trong khoảng một tháng, khiến bài toán hiệu quả sử dụng dòng tiền càng trở nên khó khăn hơn.

Theo bà Haley Phan, mâu thuẫn xung quanh câu chuyện thưởng Tết không chỉ nằm ở con số hay thời điểm chi trả, mà còn đến từ sự thiếu thông tin và thiếu chia sẻ giữa hai phía.

“Khi người lao động không hiểu rõ áp lực dòng tiền của doanh nghiệp, sự chờ đợi dễ chuyển thành hoài nghi. Ngược lại, nếu ban điều hành không đặt mình vào bối cảnh chi tiêu cuối năm của người lao động, các quyết định trì hoãn rất dễ bị nhìn nhận tiêu cực”, bà phân tích.

Do đó, bà cho rằng minh bạch thông tin và truyền thông nội bộ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong giai đoạn nhạy cảm này. Việc doanh nghiệp chủ động chia sẻ kế hoạch chi trả, lý do và lộ trình cụ thể có thể giúp giảm căng thẳng và duy trì niềm tin trong tổ chức.

Theo chuyên gia, thưởng Tết không đơn thuần là một khoản tiền, mà còn là thước đo mối quan hệ giữa người lao động và doanh nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, khả năng giữ được sự đồng hành sau Tết mới là yếu tố quyết định sức bền của tổ chức.

“Người lao động mong một cái Tết đủ đầy và an tâm. Người làm điều hành mong doanh nghiệp đủ sức đi qua mùa thấp điểm mà không đứt gãy dòng tiền. Khi hai bên hiểu rõ áp lực của nhau, sự chờ đợi sẽ bớt nặng nề và niềm tin sẽ có cơ hội được giữ lại sau Tết”, bà Haley Phan nhấn mạnh.

Theo bà, điều quan trọng nhất không nằm ở việc tiền thưởng được chuyển sớm hay muộn, mà ở chỗ doanh nghiệp và người lao động có còn đủ niềm tin để tiếp tục đồng hành cùng nhau sau kỳ nghỉ dài nhất trong năm hay không.