Nhìn từ cú nhảy lãi suất điều hành hôm 8/3

Ngân hàng Nhà nước tăng mạnh lãi suất tái chiết khấu. Tác động đầu tiên sẽ đến với dòng vốn tranh thủ kẽ hở trong hệ thống thời gian qua.

Trong hơn 10 năm qua, lần thứ hai thị trường mới chứng kiến lãi suất tái chiết khấu của Ngân hàng Nhà nước chạm mốc 12%/năm qua một cú nhảy dài. Trước đó, không lâu, ngày 11/6/2008, mức lãi suất này lên tới 13%/năm và hạ nhiệt dần 4 tháng sau đó.

Nhưng 13%/năm chỉ là nấc thang cuối cùng tại thời điểm đó. Cú “phanh gấp” thực sự có ở ngày 19/5/2008, khi lãi suất tái chiết khấu tăng mạnh từ 6%/năm lên tới 11%/năm. Bối cảnh của diễn biến này là lạm phát cao xuất hiện, chính sách tiền tệ thắt chặt.

Lần này, ngày 8/3, Ngân hàng Nhà nước tạo một cú nhảy tương tự ở lãi suất tái chiết khấu: tăng mạnh từ 7%/năm lên 12%/năm. Bối cảnh lúc này cũng là lạm phát cao đã lộ diện.

Nhưng quyết định tăng lãi suất tái chiết khấu ngày hôm qua (8/3) không quá bất ngờ, đã được nhiều người trong cuộc trù tính. Mức cộng thêm 5% lên 12%/năm có vẻ đơn giản chỉ là sự tương quan với các lãi suất điều hành hiện hành (lãi suất tái cấp vốn 12%/năm, lãi suất nghiệp vụ thị trường mở 12%/năm…). Với các ngân hàng thương mại, sự điều chỉnh này lại không đơn giản.

Trước hết, chi phí vốn qua nghiệp vụ tái chiết khấu của Ngân hàng Nhà nước đã đội lên cao.

Đáng chú ý, đây có lẽ là một tin không mấy vui vẻ đối với những ngân hàng đã đầu tư, cố thủ vốn với cơ số lớn các giấy tờ có giá, chủ yếu là trái phiếu Chính phủ; khi một phần nguồn giấy tờ có giá đó bấy lâu nay được dùng để tranh thủ vốn qua nghiệp vụ tái chiết khấu của Ngân hàng Nhà nước với lãi suất thấp, đem cho vay lãi suất cao trên thị trường liên ngân hàng, nắm chênh lệch để tạo lợi nhuận.

Ở góc độ kinh doanh, họ làm những gì pháp luật không cấm. Nhưng trong những dòng chảy bình luận thời gian qua, cách làm đó được một số chuyên gia xem là tranh thủ kẽ hở của chính sách, khiến thị trường liên ngân hàng và dòng chảy các nguồn vốn trong hệ thống “thiếu lành mạnh”, nhất là khi xét đến lợi ích và áp lực đối với những thành viên buộc phải vay lại lãi suất cao trên liên ngân hàng…

Với quyết định tăng mạnh lãi suất tái chiết khấu ngày 8/3, bất cập của kẽ hở đó được kỳ vọng sẽ được khắc phục, khi chênh lệch lãi suất dường như bị thu hẹp lại.

Thế nhưng, ngay trong ngày 8/3, khi Ngân hàng Nhà nước có quyết định tăng nói trên, bản tin cuối ngày của Công ty Chứng khoán Tp.HCM (HSC) cho biết lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng đã lên tới 18% - 19%/năm (nhưng không đề cập cụ thể tính đại diện của nó).

Liệu đó là một phản ứng nhất thời hay “nước nổi, bèo nổi”? Khi chi phí vốn cao hơn, dĩ nhiên nguồn vốn cho vay lại trên thị trường liên ngân hàng cũng phải đảm bảo một chênh lệch để có lãi. Nhưng khi lãi suất trên liên ngân hàng tăng, đến một giới hạn nào đó, những thành viên có nhu cầu vay sẽ buộc phải cân đối quyết liệt nhu cầu của mình. Phản ứng thông thường trong trường hợp đó là co hẹp tín dụng, khi mà lãi suất huy động ở thị trường 1 đã chốt trần 14%/năm.

Nếu theo phản ứng trên, quyết định tăng lãi suất của Ngân hàng Nhà nước, ngoài hạn chế sự lợi dụng kẽ hở trên, việc thu hẹp tín dụng cũng nằm trong chủ trương đang được đặt ra - một trong những giải pháp góp phần kiềm chế lạm phát.

Ở một tình huống khác, khi việc “quay” vốn từ tái chiết khấu giấy tờ có giá và cho vay lại trên liên ngân hàng bị hạn chế, nguồn vốn bấy lâu nay từng bị coi là “sống trên lưng người khác” sẽ dịch chuyển, một bộ phận sẽ hướng đến trực tiếp cho vay sản xuất kinh doanh. Ở giả thiết này, việc điều chỉnh lãi suất tái chiết khấu của Ngân hàng Nhà nước có thể xem là một biện pháp nắn dòng.

Đi cùng với sự dịch chuyển nguồn vốn là cạnh tranh trong cho vay doanh nghiệp và dân cư. Thông thường, cạnh tranh cho vay tăng lên, lãi suất sẽ giảm. Nhưng sẽ rất khó để có một dòng vốn chảy mạnh và lãi suất hạ nhiệt nhanh, khi định hướng tăng trưởng tín dụng năm nay đã chốt với những thông điệp cứng rắn là dưới 20%.

Ngược lại, với chi phí đầu vào tăng lên và yếu tố cơ hội giảm đi, lợi nhuận năm nay của các ngân hàng sẽ thêm khó. Trong khi đó, không dễ để đẩy lãi suất cho vay lên cao nữa, bởi lãi suất cao đi cùng với rủi ro và sức chịu đựng của nhiều doanh nghiệp vay vốn là có hạn.