Nhật Bản đặt mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp 100.000 startup, trong đó có 100 kỳ lân, để trở thành trung tâm khởi nghiệp hàng đầu châu Á vào năm 2028. Tuy nhiên, đất nước này đang cho thấy những dấu hiệu tụt hậu so với các quốc gia khác trong khu vực… 

Văn phòng Nội các Nhật Bản năm 2022 đã công bố kế hoạch biến đất nước thành "Trung tâm khởi nghiệp lớn nhất châu Á và một trong những hệ sinh thái khởi nghiệp hàng đầu thế giới".

Tham vọng này đã tạo nên cuộc đua giữa các địa phương tại Nhật Bản, nhiều thành phố ráo riết triển khai các chính sách hỗ trợ nhằm thu hút startup và nhà đầu tư. 

Từ Tokyo đến Sapporo, hàng loạt chính sách hỗ trợ startup và nhà đầu tư được triển khai: chương trình tư vấn bằng tiếng Anh, hỗ trợ pháp lý một cửa, trợ cấp tài chính và kết nối đầu tư. Và không chỉ các đô thị lớn, ngay cả những vùng nông thôn cũng nhập cuộc.

Dù vậy, bức tranh khởi nghiệp của Nhật Bản vẫn còn nhiều thách thức. Theo công ty nghiên cứu thị trường Uzabase, tổng vốn đầu tư vào startup đã giảm từ 989 tỷ yên năm 2022 xuống còn 779,3 tỷ yên năm 2024. Số lượng kỳ lân của Nhật Bản cũng khiêm tốn – chỉ 8, so với 162 của Trung Quốc (riêng Bắc Kinh chiếm 62), 16 của Singapore và 14 của Hàn Quốc, theo CB Insights.

Dân số khởi nghiệp của Nhật Bản cũng chưa thực sự bùng nổ. Quốc gia này có khoảng 10.000 startup, tương đương 81 startup trên một triệu dân, thấp hơn nhiều so với Singapore (4.500 startup, tức 745 startup trên một triệu dân).

Tờ Strait Times đưa tin rào cản từ thủ tục hành chính phức tạp, tâm lý e ngại rủi ro và mức thuế cao đã cản trở sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp tại Nhật Bản. 

Do đó, nhằm thu hút nhà đầu tư nước ngoài, nhiều địa phương đang đẩy mạnh các chính sách ưu đãi, đơn giản hóa thủ tục bằng tiếng Anh để giảm bớt rào cản pháp lý.

Trong khi đó, Osaka là địa phương tiên phong với chính sách miễn giảm thuế từ tháng 11/2023 cho các công ty tài chính nước ngoài, bao gồm cả startup fintech. Đây là lần đầu tiên một chính quyền địa phương tại Nhật Bản áp dụng chính sách này, giúp giảm khoảng 2% thuế suất so với mức 29,74% hiện tại. Trong khi đó, thuế suất doanh nghiệp tại Singapore là 16,5% và tại Hồng Kông là 17%, theo tài liệu từ tỉnh Osaka.

Là thủ đô và trung tâm tài chính của Nhật Bản, Tokyo hiển nhiên trở thành điểm đến hàng đầu, đặc biệt thu hút sự quan tâm từ các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ.

Tuy nhiên, không chỉ Tokyo, nhiều thành phố khác tại Nhật Bản cũng đang định vị mình theo những thế mạnh riêng. 

Nagoya với sự hiện diện của nhiều tập đoàn trong ngành ô tô và hàng không vũ trụ, Nagoya đang hướng đến vị thế trung tâm khởi nghiệp sản xuất. Thành phố này còn có lợi thế lớn khi nằm giữa hai đầu tàu kinh tế là Tokyo và Osaka.

Osaka có quy mô kinh tế tương đương Việt Nam, và thành phố này đang tận dụng thế mạnh trong lĩnh vực y sinh học, với sự hiện diện của các "ông lớn" ngành dược như Takeda và Daiichi Sankyo. Chỉ riêng Đại học Osaka đã góp phần tạo ra 128 startup, nhiều trong số đó hoạt động trong lĩnh vực khoa học đời sống. Thành phố cũng đã khai trương trung tâm khởi nghiệp Nakanoshima Qross vào tháng 6/2024 để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Một startup nổi bật tại Osaka là Cuorips, công ty đang nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc đa năng cảm ứng (iPS) để điều trị cho bệnh nhân suy tim.

Tỉnh Aichi cũng đang trở thành một trung tâm khởi nghiệp quan trọng. Ngày 5/2/2025, Thống đốc Hideaki Omura cho biết Station Ai, trung tâm đổi mới sáng tạo tại Nagoya, đã thu hút 500 startup chỉ sau vài tháng hoạt động kể từ khi ra mắt vào tháng 10/2024.

Ông Yutaka Oba, Giám đốc Block 71 Japan (thuộc mạng lưới trung tâm khởi nghiệp toàn cầu của Block 71), nhận định: "Rất ít công ty khởi nghiệp chọn Nhật Bản làm thị trường hàng đầu, so với những nơi như Indonesia – gần Singapore và có tầng lớp trung lưu đang tăng mạnh". 

Tuy vậy, Nhật Bản vẫn là nền kinh tế lớn thứ tư thế giới với 124,5 triệu dân, sở hữu lợi thế vượt trội trong sản xuất và robot. Đất nước này cũng có dân số già nhất thế giới, mở ra cơ hội thử nghiệm các giải pháp chăm sóc sức khỏe và tự động hóa.

Có thể cuộc đua khởi nghiệp tại Nhật Bản chỉ mới bắt đầu – và thành công hay thất bại vẫn là một dấu hỏi lớn.