Một nửa kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu tại Mỹ đang bị trì hoãn hoặc hủy bỏ không phải vì thiếu tiền hay thiếu nhu cầu, mà chủ yếu do “tắc nghẽn hạ tầng nền”, đặc biệt là điện…

Bất chấp kế hoạch rót hơn 650 tỷ USD vào hạ tầng AI trong năm nay của các “ông lớn” công nghệ như Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft, gần một nửa số trung tâm dữ liệu dự kiến xây dựng tại Mỹ có nguy cơ bị trì hoãn hoặc hủy bỏ, theo Bloomberg.

Nguyên nhân chủ yếu không nằm ở vốn hay công nghệ, mà ở những “mắt xích” tưởng như phụ trợ trong hạ tầng điện. Tình trạng thiếu hụt các thiết bị như máy biến áp, thiết bị đóng cắt hay hệ thống pin,... vốn phục vụ đồng thời cho cả trung tâm dữ liệu và việc mở rộng lưới điện đang trở thành rào cản lớn. Áp lực này càng gia tăng khi nhu cầu điện từ xe điện và các hệ thống sưởi điện đồng loạt bùng lên.

Dữ liệu từ hãng phân tích Sightline Climate, được Bloomberg dẫn lại, cho thấy khoảng 12GW công suất trung tâm dữ liệu dự kiến sẽ đi vào vận hành tại Mỹ trong năm 2026. Tuy nhiên, đến nay chỉ khoảng một phần ba trong số này thực sự được triển khai xây dựng, phần còn lại đang bị kìm hãm bởi nhiều nút thắt khác nhau, trong đó nổi bật là hệ thống điện.

Trên thực tế, dù chỉ chiếm chưa tới 10% tổng chi phí đầu tư, hệ thống điện lại giữ vai trò sống còn, tương đương với phần cứng tính toán. Chỉ cần một khâu trong chuỗi cung ứng bị gián đoạn, toàn bộ dự án có thể bị “đóng băng”. Điều này khiến các thiết bị như máy biến áp hay hệ thống đóng cắt trở thành “điểm nghẽn chiến lược”, bất chấp tỷ trọng chi phí không lớn.

Nhu cầu tăng vọt cũng kéo theo thời gian giao hàng bị kéo dài đáng kể. Trước năm 2020, các máy biến áp công suất lớn tại Mỹ thường có thời gian chờ từ 24–30 tháng, nhưng hiện nay có thể lên tới 5 năm. Với các trung tâm dữ liệu AI, vốn có chu kỳ triển khai dưới 18 tháng, đây gần như là “điểm nghẽn chí tử”, khi tiến độ hạ tầng điện không thể theo kịp tốc độ phát triển công nghệ.

Để bù đắp sự thiếu hụt, các doanh nghiệp tại Mỹ buộc phải mở rộng tìm kiếm nguồn cung từ thị trường quốc tế. Canada, Mexico và Hàn Quốc nổi lên như những nhà cung cấp máy biến áp công suất lớn chủ lực. Nhưng đáng chú ý hơn cả, nhập khẩu từ Trung Quốc tăng mạnh, từ dưới 1.500 thiết bị năm 2022 lên hơn 8.000 thiết bị tính đến tháng 10/2025, theo số liệu của Wood Mackenzie.

Không chỉ máy biến áp, sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc còn lan sang nhiều cấu phần khác của hạ tầng điện. Quốc gia này hiện chiếm hơn 40% lượng pin mà Mỹ nhập khẩu, trong khi thị phần ở một số dòng máy biến áp và thiết bị đóng cắt dao động quanh mức 30%.

Nếu các nút thắt liên quan đến máy biến áp, thiết bị đóng cắt và hệ thống pin không sớm được tháo gỡ, thì ngay cả quy mô đầu tư hàng trăm tỷ USD vào AI cũng khó chuyển hóa thành năng lực thực tế. Khi đó, tốc độ triển khai trung tâm dữ liệu sẽ phụ thuộc trước hết vào mức độ sẵn sàng của hạ tầng năng lượng, thay vì chỉ dựa vào vốn hay sức mạnh tính toán.

Sau hơn một thập kỷ theo đuổi chính sách đưa sản xuất trở lại trong nước, năng lực chế tạo thiết bị điện của Mỹ vẫn chưa theo kịp nhu cầu. Điều này buộc các công ty công nghệ tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu, ngay cả khi phải đối mặt với rào cản thuế quan và những lo ngại về an ninh quốc gia. Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ Trung chưa hạ nhiệt, chuỗi cung ứng toàn cầu đứng trước nguy cơ gián đoạn sâu hơn, kéo theo chi phí gia tăng và nguy cơ trì hoãn các dự án trung tâm dữ liệu AI trong tương lai.