Đến cuối tháng 5, có 4.709 cơ sở tại địa phương và 3.446 cơ sở thuộc khối bộ, ngành trung ương được khai thác. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn hơn 11.000 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được sử dụng hiệu quả, đặt ra yêu cầu các bộ, ngành và địa phương sớm có giải pháp tháo gỡ…

“Tính đến ngày 27/5, tại cấp địa phương đã có 4.709 cơ sở nhà, đất dôi dư được xử lý hoặc đưa vào khai thác sau khi thu hồi, chuyển giao. Ở khối các bộ, cơ quan trung ương, con số này là 3.446 cơ sở”, bà Trần Diệu An, Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết tại cuộc họp về việc sắp xếp và xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy vào chiều 1/6.

Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), việc quản lý và khai thác tài sản công đang được các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh triển khai theo mô hình tổ chức mới của chính quyền địa phương hai cấp.

Sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, nhiều địa phương đã chủ động tận dụng cơ sở hạ tầng sẵn có. Đối với các xã không còn là trung tâm của huyện cũ, cán bộ vẫn làm việc tại các trụ sở trước sáp nhập nhằm hạn chế phát sinh đầu tư mới và tránh lãng phí.

Báo cáo tổng hợp cho thấy 26.447 cơ sở nhà, đất đã được các địa phương hoàn thành bước rà soát, sắp xếp và xử lý ban đầu. Đáng chú ý, nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư đã được ưu tiên bố trí cho các nhu cầu thiết yếu của người dân.

Việc cơ cấu lại quỹ nhà, đất không chỉ bổ sung nguồn lực cho hệ thống dịch vụ công mà còn giúp tiết giảm đáng kể chi phí đầu tư. Theo ước tính, số tiền tiết kiệm từ việc không phải bồi thường, giải phóng mặt bằng để phục vụ các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao và mục đích công cộng khác vào khoảng 30.000 tỷ đồng.

“Cụ thể, 3.015 cơ sở được bố trí cho giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở phục vụ lĩnh vực y tế; 2.385 cơ sở được sử dụng cho các hoạt động văn hóa, thể thao; và 626 cơ sở phục vụ các mục đích công cộng khác”, bà Trần Diệu An, Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) nêu rõ.

Tuy nhiên, tiến độ xử lý chưa đồng đều giữa các địa phương. Một số tỉnh như Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn và An Giang chỉ còn ít cơ sở tồn đọng, trong khi nhiều địa phương khác vẫn còn khối lượng lớn cần tiếp tục xử lý.

Hiện vẫn còn 11.412 cơ sở thuộc khối địa phương chưa hoàn tất xử lý hoặc chưa được khai thác hiệu quả. Trong đó, 5.329 cơ sở đã được bàn giao cho các đơn vị quản lý nhưng chưa đưa vào sử dụng; 2.823 cơ sở đã có phương án được phê duyệt nhưng chưa triển khai xong; và 3.260 cơ sở vẫn chưa có phương án xử lý.

Ở cấp trung ương, còn 702 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, trong đó 474 cơ sở chưa có quyết định xử lý. Một số cơ quan như Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Tòa án nhân dân tối cao vẫn còn nhiều cơ sở nhà, đất chưa được xử lý dứt điểm.

Bộ Tài chính cho rằng khối lượng tài sản phát sinh lớn trong thời gian ngắn và triển khai đồng loạt trên phạm vi cả nước là nguyên nhân chính dẫn đến những khó khăn hiện nay. Bên cạnh đó, mô hình tổ chức mới đặt ra yêu cầu khác so với hệ thống trụ sở cũ, khiến việc bố trí, sắp xếp cần có sự điều chỉnh linh hoạt.

Ngoài ra, nguồn cung nhà, đất dôi dư tăng mạnh trong khi nhu cầu sử dụng giảm, đặc biệt nhiều cơ sở có quy mô nhỏ, nằm ở vùng sâu, vùng xa dẫn đến khó thu hút tổ chức, cá nhân thuê hoặc khai thác

Để thúc đẩy tiến độ, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến quản lý, sử dụng tài sản công, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành và địa phương đẩy nhanh việc đưa tài sản vào khai thác. Kết quả xử lý nhà, đất dôi dư cũng sẽ được sử dụng làm tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.

Liên quan đến hơn 5.300 cơ sở đã được chuyển giao cho các tổ chức phát triển quỹ đất và đơn vị quản lý nhà, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết các đơn vị này sẽ triển khai khai thác bằng nhiều hình thức như bố trí tạm thời cho cơ quan nhà nước, cho thuê ngắn hạn hoặc thực hiện giao đất, cho thuê đất theo quy định.

Tuy nhiên, do phần lớn việc chuyển giao mới hoàn tất từ đầu năm 2026, thậm chí có địa phương đến tháng 5/2026 mới hoàn thành, nên các đơn vị cần thêm thời gian để rà soát, phân loại và xây dựng phương án phù hợp cho từng cơ sở, Cục trưởng Cục Quản lý công sản nêu rõ.

Trong dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù, Bộ Tài chính đề xuất đơn giản hóa thủ tục xây dựng phương án khai thác. Theo đó, thay vì lập kế hoạch định kỳ trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, các đơn vị có thể báo cáo và xin ý kiến ngay sau khi hoàn thiện phương án đối với từng cơ sở hoặc nhóm cơ sở nhà, đất.

Bên cạnh đó, cơ chế điều phối giữa các cấp quản lý cũng được đề xuất linh hoạt hơn. Trường hợp cấp xã chưa đủ năng lực tổ chức khai thác, tài sản có thể được chuyển lên cấp tỉnh. Nếu phương án ban đầu không còn phù hợp, cơ quan có thẩm quyền có thể điều chỉnh sang hình thức khác nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng.