Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 1959/QĐ-TTg ngày 11/9/2025 về việc xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt (đợt 18, năm 2025) cho bốn di tích trên cả nước...

Tỉnh Ninh Bình có hai di tích lọt vào danh sách xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt đợt này. Đó là Quần thể danh thắng và khảo cổ Tam Chúc và Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Chùa Cổ Lễ.

Chùa Cổ Lễ là một công trình kiến trúc đặc sắc hiếm có, kết hợp hài hòa giữa kiến trúc truyền thống phương Đông và phong cách Gothic phương Tây, thể hiện sự giao hòa độc đáo giữa Phật giáo và Thiên Chúa giáo.

Chùa là nơi thờ phụng hai danh nhân Tiến sĩ Đào Toàn Bân và Trạng nguyên Đào Sư Tích – những người có công lớn trong việc xây dựng truyền thống hiếu học của quê hương.

Hằng năm, từ ngày 13 đến 16 tháng 9 âm lịch, tại chùa diễn ra Lễ hội Cổ Lễ để tưởng niệm Đức Thánh tổ Nguyễn Minh Không. Trải qua nhiều biến cố, công trình vẫn được gìn giữ gần như nguyên trạng, trở thành một minh chứng quý giá cho sự giao thoa văn hóa Đông – Tây trong kiến trúc tôn giáo Việt Nam.

Quần thể Tam Chúc tọa lạc tại phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình, cách Chùa Hương khoảng 4 km. Đây là khu vực núi đá vôi có dạng địa hình “karst” – tức dạng địa hình đá vôi nhiệt đới ẩm, được hình thành do quá trình phong hóa và bào mòn hàng triệu năm, tạo nên những ngọn núi hình tháp, thung lũng, hang động và suối ngầm.

Sự phát triển địa chất hơn 5 triệu năm đã tạo nên cảnh quan vừa nguyên sơ vừa hùng vĩ, được phủ xanh bởi thảm rừng, nổi bật với vẻ đẹp tự nhiên độc đáo. Nơi đây cũng là môi trường sinh sống của loài Voọc mông trắng – một trong những loài linh trưởng quý hiếm nhất thế giới, hiện có hơn 400 cá thể.

Tam Chúc không chỉ có giá trị về cảnh quan và sinh thái mà còn giàu ý nghĩa khảo cổ học. Các nghiên cứu cho thấy đây là nơi cư trú của người Việt cổ, chịu ảnh hưởng của văn hóa Hòa Bình cách đây từ 20.000 đến 30.000 năm.

Đặc biệt, kết quả khai quật tại hang Đội 4 phát hiện mộ song táng có niên đại khoảng 10.000 năm, được coi là một trong những di tích văn hóa Hòa Bình sớm nhất ở Việt Nam và Đông Nam Á. Khu vực này còn lưu giữ nhiều dấu tích gắn liền với sự hình thành và phát triển của Phật giáo, đặc biệt là thời kỳ Thiền sư Nguyễn Minh Không nhà Lý và Phật hoàng Trần Nhân Tông thời Trần.

Với việc bổ sung Chùa Cổ Lễ và Quần thể Tam Chúc, đến nay Ninh Bình đã có tổng cộng 10 di tích quốc gia đặc biệt, bên cạnh các di sản nổi bật như Quần thể danh thắng Tràng An, Cố đô Hoa Lư, Nhà thờ đá Phát Diệm, Kênh Nhà Lê...

Cùng với hai di tích của Ninh Bình, trong đợt xếp hạng lần này, Thủ tướng Chính phủ còn công nhận Địa điểm lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Nguyên và Khu lưu niệm nhà cách mạng Huỳnh Thúc Kháng tại Quảng Nam là Di tích quốc gia đặc biệt.