Yuanta cho rằng giấy phép khai thác niken của PC1 khó có khả năng bị thu hồi ở giai đoạn này. Quan điểm này được củng cố bởi thực tế là nhà máy vẫn chưa đi vào sản xuất quy mô thương mại, và Việt Nam vẫn đang tập trung vào việc tích lũy kinh nghiệm trong nước đối với việc phát triển sản xuất niken.

Chứng khoán Yuanta vừa có cập nhật mới nhất về hai cổ phiếu PC1 và DGC sau một thời gian hai cổ phiếu này giảm mạnh do những diễn biến bất lợi hàng loạt lãnh đạo hai doanh nghiệp này bị khởi tố vì những sai phạm gây thiệt hại cho nhà nước.

Cụ thể, theo nhận định của Yuanta, các vấn đề pháp lý gần đây liên quan đến các doanh nghiệp niêm yết trong ngành khai khoáng đã ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý nhà đầu tư và giá cổ phiếu toàn ngành. Đội ngũ phân tích của công ty chứng khoán cho rằng việc thắt chặt giám sát là cần thiết, và không thể tránh khỏi trong bối cảnh Việt Nam đang tìm cách tăng cường kiểm soát đối với các tài nguyên chiến lược, đồng thời thiết lập một môi trường đầu tư minh bạch hơn.

Những dấu hiệu cảnh báo vốn đã xuất hiện thông qua các thông tin trên truyền thông trong nước và các đợt thanh tra vào năm 2025, dù thời điểm đó chưa nhận được nhiều sự chú ý từ các nhà đầu tư. Các vi phạm phổ biến bao gồm: sản lượng khai thác thực tế vượt quá hạn ngạch được cấp phép; hàm lượng quặng thực tế cao hơn so với số liệu trong hồ sơ nghiên cứu khả thi; và hoạt động khai thác vượt ra ngoài phạm vi diện tích được cấp phép.

Do đó, Yuanta kỳ vọng rằng cơ quan quản lý sẽ kiểm soát chặt chẽ hơn sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân vào hoạt động khai thác khoáng sản. Mặc dù điều này có thể tạo ra áp lực trong ngắn hạn cho toàn ngành, song rằng về lâu dài, nó sẽ thúc đẩy một cấu trúc vận hành minh bạch hơn, giảm thiểu rủi ro pháp lý và rủi ro tuân thủ dài hạn cho các doanh nghiệp niêm yết.

Việt Nam đang nổi lên như một đối tác chiến lược trong bức tranh khoáng sản toàn cầu, đặc biệt là sự quan tâm lớn từ các quốc gia đang tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc – bao gồm Nhật Bản, Úc và Mỹ. Mặc dù vậy, đây vẫn là một hành trình dài phía trước, do Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc nặng nề vào việc xuất khẩu khoáng sản thô với năng lực chế biến sâu còn hạn chế.

"Không xuất khẩu thô đất hiếm bằng mọi giá”. Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc thay đổi căn bản cấu trúc ngành để tiến lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị. Đây là một định hướng chính sách hợp lý và nhất quán với chiến lược quốc gia tương tự đang được áp dụng tại các nước khác trong khu vực.

Nguồn tài nguyên niken của Việt Nam tập trung chủ yếu ở 02 cụm chính: Sơn La và Cao Bằng. Tại tỉnh Sơn La, dự án do Blackstone Minerals (Úc) phát triển đã được phê duyệt vào năm 2013 với diện tích quy hoạch 128 ha, nhưng đã bị tạm dừng kể từ năm 2016.

Trong khi đó, Khoáng sản Tấn Phát (PC1 sở hữu 57,27% vốn) đã được cấp phép khai thác vào năm 2023 với quy mô vận hành 23 ha, giấy phép này có giá trị đến năm 2029.

Yuanta cho rằng giấy phép khai thác niken của PC1 khó có khả năng bị thu hồi ở giai đoạn này. Quan điểm này được củng cố bởi thực tế là nhà máy vẫn chưa đi vào sản xuất quy mô thương mại, và Việt Nam vẫn đang tập trung vào việc tích lũy kinh nghiệm trong nước đối với việc phát triển sản xuất niken.

Với DGC, Yuanta nhận định khó khăn ngắn hạn nhưng lợi thế cấu trúc dài hạn. Vụ việc pháp lý gần đây liên quan đến DGC phản ánh nỗ lực trên diện rộng của Việt Nam nhằm thắt chặt giám sát và nâng cao tính minh bạch đối với các nguồn tài nguyên khoáng sản chiến lược, hơn là một sự cố cá biệt.

Áp lực tâm lý và sự suy yếu của giá cổ phiếu trong ngắn hạn là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, nếu DGC tái cấu trúc quản trị doanh nghiệp thành công, khắc phục các vi phạm pháp lý và chứng minh được sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định, thì việc Chính phủ siết chặt thực thi pháp luật xét cho cùng lại có lợi cho công ty — thông qua việc loại bỏ các đối thủ cạnh tranh không tuân thủ và nâng cao rào cản gia nhập ngành.

Ngoài ra, Yuanta tin rằng vị thế chiến lược dài hạn của DGC vẫn được hỗ trợ vững chắc bởi định hướng chính sách chung của Việt Nam hướng tới chế biến sâu khoáng sản và sản xuất nội địa có giá trị gia tăng cao hơn, đặc biệt là khi Chính phủ đang tìm cách giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu khoáng sản thô.

Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu PC1 đang giao dịch 18.700 đồng/cổ phiếu và DGC 46.000 đồng/cổ phiếu, giảm lần lượt 40% trong vòng một quý và 37,67%.